Παρασκευή, 23 Νοεμβρίου 2012

2280 - Δυο video από την επίσκεψη του Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Χιλιανδαρίου στη Λευκορωσία



Ο ηγούμενος της Ιεράς Μονής Χιλιανδαρίου Αρχιμ. Μεθόδιος κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Λευκορωσία (19-23 Νοεμβρίου), δώρισε στον Ορθόδοξο λαό της χώρας αντίγραφα των δύο θαυματουργών Εικόνων της Παναγίας της Τριχερούσας και της Γαλακτοτροφούσας (δείτε τα αντίστοιχα video):



 

Σχετικό:

2279 - Η αγιότητα δεν βγαίνει στο παζάρι, ούτε χτυπά κουδούνια



Γέροντας Μακάριος, Μαρουδάς
…Και ψάχνουμε να βρούμε έναν Γέροντα φωτισμένο. Γράφει ένας ηγούμενος γι αυτούς τους αναζητητές επισκέπτες του Αγίου Όρους: «Ζώντας στο Άγιον Όρος αρκετά χρόνια έχω διαπιστώσει αρκετές φορές την διάθεση των επισκεπτών ή προσκυνητών να συναντήσουν μια φωτισμένη μορφή, αποβλέποντας ωστόσο να συναντήσουν έναν μάγο ή έστω έναν θαυματουργό ή διορατικό ή προορατικό, περιορίζοντας ή μάλλον υποτιμώντας και αχρειώνοντας έτσι πολύ το πεδίο της εν Χριστώ αγιότητος». Δεν φαίνεται με την έρευνα και σχέση αυτή να επιδιώκουμε τόσο την κάθαρση των παθών μας, όσο το να χορτάσουμε την εγωιστική περιέργειά μας, που αν δεν το πετύχουμε, αρχίζουμε να αμφιβάλλουμε για την δυνατότητα της ύπαρξης σήμερα αγίων, και μπορεί να καταλήξουμε στην βλασφημία του Αγίου Πνεύματος, ισχυριζόμενοι ότι χάθηκαν σήμερα οι Άγιοι, λες και η αγιότητα βγαίνει στο παζάρι ή χτυπά κουδούνια -όπως έλεγε ένας μοναχός.

Απόσπασμα από την ομιλία «Μετάνοια-Εξομολόγηση-Θεία Ευχαριστία»
του Ιερομονάχου Μακαρίου, Γέροντος του Ιερού Χιλιανδαρινού Κελλιού 
Γέννησης της Θεοτόκου, Μαρουδά.

2278 - Δέν ἀρκεῖ νά εἴμαστε θαυμαστές τῶν Γερόντων



ΑΝΑΖΗΤΟΥΝΤΕΣ ΝΕΟΥΣ ΓΕΡΟΝΤΑΣ
Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Διονυσίου Τάτση
ΕΙΝΑΙ πολλοί ἐκεῖνοι πού ἐναγωνίως ἀναζητοῦν κάποιον σύγχρονο Γέροντα γιά νά τοῦ ἀναθέσουν τή λύση τῶν προβλημάτων τους. Θέλουν νά συναντήσουν ἕνα νέο Γέροντα Παΐσιο, πού θα ἔχει γενική καί ἀπέραντη ἀγάπη, ἄνωθεν σοφία, ἁγιότητα βίου καί θεοπειθῆ προσευχή, μέ τήν ὁποία θά κάνει θαύματα. Τηλεφωνοῦν σε γνωστούς τους κληρικούς, γιά νά πληροφορηθοῦν σχετικά καί στεναχωροῦνται πού δέν εἶχαν τήν τύχη νά γνωρίσουν τό Γέροντα Παΐσιο ὅσο ζοῦσε.
Οἱ ἀπαντήσεις πού συνήθως παίρνουν εἶναι ὅτι ὁ Θεός θά ξαναστείλει τέτοιους ἐνάρετους Γέροντες, γιά νά μᾶς στηρίξουν. Προφανῶς δημιουργεῖται ἡ ἐλπίδα, ἀλλά οἱ ἀδελφοί θέλουν τώρα νά ἀντιμετωπίσουν τά προβλήματά τους καί ὄχι στό μέλλον. Το βλέπει κανείς αὐτό στόν τόνο τῆς φωνῆς τους, στόν πόνο τους και στά δάκρυά τους.
Πολλές φορές οἱ ἄνθρωποι ἀναθέτουν σέ ἄλλους νά προσευχηθοῦν γι᾽ αὐτούς, λησμονώντας ὅτι καί ἡ δική τους προσευχή, ὅταν βγαίνει ἀπό καθαρή καρδιά, εἰσακούεται καί ἱκανοποιοῦνται τά αἰτήματα. Ἡ ἐπικοινωνία μέ τό Θεό δέν πρέπει νά γίνεται μέσῳ τρίτων. Ὁ καθένας πρέπει νά προσεύχεται, νά ἀγωνίζεται πνευματικά, νά τηρεῖ τίς ἐντολές τοῦ Εὐαγγελίου καί νά ἐπικοινωνεῖ μέ ἐκείνους πού μποροῦν να τόν βοηθήσουν. Ἀλίμονο, ἄν ὁ πονεμένος ἀδελφός γίνεται ἐργοδότης τῶν Ἁγίων καί ὁ ἴδιος παραμένει ἀδρανής καί ράθυμος. Πρέπει να δραστηριοποιηθεῖ ὁ ἴδιος καί νά βρεῖ τό δρόμο τοῦ Θεοῦ.
Παρατηρῶ ὅτι πολλοί μελετώντας τά διάφορα βιβλία, πού γράφτηκαν γιά τούς σύγχρονους Γέροντες, μένουν περισσότερο στά θαυμαστά γεγονότα καί λιγότερο στίς διδαχές τους. Αὐτό εἶναι κάτι πού πρέπει νά διορθωθεῖ. Τό θαῦμα ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νά γίνεται γνωστός ὁ Γέροντας καί νά πιστοποιεῖται ἡ ἁγιότητά του. Ὁ ἀριθμός τῶν θαυμάτων δέν ἔχει καμιά ἰδιαίτερη ἀξία. Τί ἕνα, τί ἑκατό, τό ἴδιο εἶναι. Καί νά μή ξεχνᾶμε ὅτι ὁ Χριστός θαυματουργεῖ μέσῳ τῶν ἐναρέτων ἀνθρώπων. Ἐάν ὁ Χριστός κρίνει ὅτι ἕνα θαῦμα, πού ζητάει κάποιος, δέν πρόκειτα νά βοηθήσει πνευματικά, δέν θά τό κάνει.
Ἡ προσοχή μας κυρίως πρέπει νά στρέφεται στίς διδαχές καί τή διδασκαλία τῶν Γερόντων. Πρέπει νά τίς μελετᾶμε, νά στοχαζόμαστε πάνω σ᾽ αὐτές, νά συγκινούμαστε ἀπό τό νόημά τους καί νά ἀγωνιζόμαστε νά τίς ἐφαρμόσουμε, χωρίς ἐπιφυλάξεις καί παρερμηνεῖες, ἔχοντας πάντα τή βεβαιότητα ὅτι ὅλα ὅσα διδάσκουν οἱ Γέροντες, προηγουμένως τά εἶχαν ἐφαρμόσει οἱ ἴδιοι. Ἡ διδασκαλία τους εἶναι βιωματική, γι᾽ αὐτό καί ἀλλοιώνει ἱερῶς τούς καλοπροαίρετους μελετητές, οἱ ὁποῖοι δέχονται πνευματικούς σπόρους στόν ἀγρό τῆς ψυχῆς τους καί προοδεύουν στήν κατά Χριστόν ζωή. Σύντομα διαπιστώνουν ὅτι ὁ δρόμος τῶν Γερόντων πρέπει νά γίνει καί δικός τους δρόμος καί τά βιώματα ἐκείνων πρέπει νά γίνουν καί δικά τους βιώματα.
Δέν ἀρκεῖ νά εἴμαστε θαυμαστές τῶν Γερόντων καί στή ζωή μας να ἀκολουθοῦμε διαφορετικό δρόμο. Πρέπει νά εἴμαστε καί ταπεινοί μιμητές τους. Νά τούς ἔχουμε φωτεινά παραδείγματα στήν πνευματική μας ζωή.
Ορθόδοξος Τύπος, 23/11/2012

2277 - «Τα αγιορειτικά» του Ράλλη Κοψίδη (1929-2010)



Ράλλης Κοψίδης (1929-2010)

ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ*

Ο εντοπισμός και η καταγραφή των πρωτότυπων έργων με τα οποία ζωγράφοι και χαράκτες στόλισαν λογής λογής βιβλία και έντυπα δεν είναι διόλου εύκολη υπόθεση, διότι τα βιβλία, όπως ξέρουμε, έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα --το οποίο σήμερα γίνεται όλο και βραχύτερο--, αποσύρονται από τα βιβλιοπωλεία και χάνονται, για να αρχίσει μετά το παλαιοβιβλιοπωλικό κυνήγι τους, ένα άθλημα ου παντός, από πολλές απόψεις. Αφήνω κατά μέρος ότι τα εξώφυλλα και η εικονογράφηση των βιβλίων αλλάζουν συχνά από έκδοση σε έκδοση, γι’ αυτό και πρέπει να τις ελέγξεις ουσιαστικά όλες, αν θέλεις να βγάλεις άκρη και να είσαι σίγουρος για ό,τι λες. Τα πράγματα θα ήταν βεβαίως διαφορετικά, αν ήταν διαφορετική η κατάσταση των δημόσιων βιβλιοθηκών της πατρίδας μας.
.......Όλες οι περιπτώσεις αναζήτησης αυτών των ζωγραφικών έργων δεν είναι προφανώς το ίδιο δύσκολες, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν είναι εξίσου δυσεύρετα όλα τα βιβλία. Η περίπτωση πάντως του Ράλλη Κοψίδη ανήκει στις δυσκολότερες, διότι το μεγαλύτερο μέρος των χαρακτικών και των σχεδίων του εκόσμησε θρησκευτικά βιβλία ή έντυπα, δηλαδή εκδόσεις που πολύ συχνά δεν πήραν την κανονική οδό παραγωγής και εμπορίας. Θέλω να πω πως πολλά από αυτά τα βιβλία δεν εκδόθηκαν από κανονικούς εκδότες, αλλά από μοναστήρια, θρησκευτικά σωματεία ή και ιδιώτες, και δεν έφτασαν τα περισσότερα στους πάγκους των γενικών βιβλιοπωλείων1. Θα φέρω ένα παράδειγμα. Το 1958 εκδόθηκε το βιβλίο Ο πολύτιμος μαργαρίτης. Βιογραφία των οσίων πατέρων ημών Βαρλαάμ και Ιωάσαφ, προλεγόμενα-μετάφρασις-σημειώσεις αρχιμ. Αυγουστίνου Ν. Καντιώτου, έκδοση του περιοδικού Χριστιανική Σπίθα. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι το βιβλίο αυτό είναι κατάμεστο με δεκάδες θαυμάσια σχέδια του Κοψίδη; Το βιβλίο κυκλοφορεί ακόμη, σε φωτομηχανική ανατύπωση (4η έκδοση 2007), με όλα τα σχέδια του Κοψίδη, κακοτυπωμένα πια, αλλά ποιος φιλότεχνος διαβάζει βιβλία του Καντιώτη;


Ο Κοψίδης αγαπούσε το Όρος και το επισκεπτόταν, για πολυήμερες μάλλον παραμονές. «Τρεις φορές έχω πάει εκεί πέρα τραβηγμένος απ’την τέχνη του και το βαθύ του μυστήριο», γράφει ο ίδιος στο βιβλιαράκι του Ο εξαίσιος Άθωνας (Αθήνα 1964, σ. 10). Οι τρεις αυτές φορές είναι: Αύγουστος 1955, Σεπτέμβριος 1956, Αύγουστος 1963. Δεν γνωρίζω αν ξαναπήγε μετά το 1963. Ο Κοψίδης έκανε στο Όρος ό,τι κάνει κάθε άλλος επισκέπτης ή προσκυνητής, μα επιπλέον σχεδίαζε πολύ. Με κριτήριο βιβλιολογικό, σε ποια δηλαδή βιβλία πρωτοδημοσιεύτηκαν, θα μπορούσαμε να κατατάξουμε (και να αναζητήσουμε περαιτέρω) τα αγιορείτικα έργα του σε τρεις ομάδες.
.......Α. Εκείνα που βρίσκονται στα βιβλία του ίδιου για το Άγιο Όρος.
.......Β. Εκείνα που περιέχονται σε βιβλία άλλων συγγραφέων για το Όρος.
.......Γ. Όσα περιέχονται σε βιβλία άλλων συγγραφέων, τα οποία δεν είναι αποκλειστικώς αφιερωμένα στο Όρος, αλλά συνδέονται με αυτό εμμέσως ή μερικώς, ή, σε άλλες περιπτώσεις, δεν έχουν καμία σχέση με αυτό.
.......Θα ασχοληθούμε παρακάτω με τις δύο πρώτες ομάδες. Η τρίτη είναι πολύ εκτεταμένη και χρειάζεται άλλο χώρο η παρουσίασή της. 
.......Α. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τρία μικρά βιβλία: 
.......1. Σταυροί εις τον Άθωνα, έκδοσις Θρησκευτικής και Ηθικής Εγκυκλοπαιδείας, Αθήνα 1963, σ. 26. Είναι αφιερωμένο στον Κόντογλου και προλογίζεται από τον Ν.Κ. Μουτσόπουλο. Εκδίδεται «επί τη χιλιετηρίδι του Αγίου Όρους» ως «συμβολή εις την μελέτην της λαϊκής τέχνης του Άθωνος». Περιέχει πολλές δεκάδες σχέδια που αντιγράφουν, κατά κατηγορίες, διάφορους τύπους αγιορειτικών σταυρών (κεραμοπλαστικούς, ανάγλυφους σε πέτρα ή μάρμαρο, ολόγλυφους σε μάρμαρο, σιδερένιους συμπαγείς ή διάτρητους, κεντητούς κ.λπ.).

2. Ο εξαίσιος Άθωνας, Αθήνα 1964, σ. 32, με δεκατέσσερα χαρακτικά (τα περισσότερα hors-texte), εκ των οποίων δύο έγχρωμα. Αφιερωμένο στον Νίκο Μουτσόπουλο, τον προλογιστή του προηγούμενου βιβλίου, «που σκέφτεται ελληνικά». Τα αγιορείτικο οδοιπορικό του συγγραφέα, τυπωμένο σε πλήρως ατονικό σύστημα, εκφράζει μια προσέγγιση αισθητική και ελληνοκεντρική:


.......«Το να καταλάβει κανείς τη βυζαντινή τέχνη είναι ο μόνος δρόμος για να καταλάβει το Άγιον Όρος. [...] Και η αναγωγή σ’ ένα έντονο Ελληνικό Ρυθμό αποτελεί ένα μοναδικό τεκμήριο της συνέχειας του πολιτισμού μας που οι ψευτοδιανοούμενοι της Αϊδελβέργης θέλησαν να πουν ότι κόπηκε με το τέλος της κλασικής εποχής. Αυτό είναι η πιο μεγάλη ανοησία από τις τόσες που έχουν πει για την κακομοίρα την Ελλάδα οι πάσης φύσεως σοφοί και επιστήμονες της “Ευρώπης”.
.......Κι αντίς το Άγιον Όρος, φανερός συνδετικός κρίκος της κλασικής εποχής με το βυζάντιο και τη σύγχρονη Ελλάδα, να κρατάει ζωντανή την παράδοσή του, τη νόθεψε κάποτε κι αυτό με τα ιταλορωσικά προϊόντα που θυμίζουνε διακόσμηση ζαχαροπλαστείου. Εκεί στο Όρος είναι το Βυζάντιο. Και το Βυζάντιο είναι Ελλάδα, το ίδιο όπως και η περίφημη «αρχαία Ελλάδα» αν όχι ανώτερο». (σ. 22)

3. Το Άδυτον, Αθήνα 1968, λεύκωμα με δεκαπέντε ξυλογραφίες για το Άγιον Όρος και ένα μικρό κείμενο του ίδιου, σε ύφος λόγιο, με τίτλο «Ρόδον του παραδείσου». ΣτονΕξαίσιο Άθωνα εξηγείται ο τίτλος Άδυτον: 
.......«Μα τ’ Άγιον Όρος έχει μια ψυχή μυστική, κρυμμένη, που δεν μπορείς εύκολα να την διακρίνεις. Κι αυτό με κάνει να λυπάμαι γιατί τα λόγια του ανθρώπου είναι μα την αλήθεια πολύ φτωχά ίσα-ίσα όταν τάχεις ανάγκη, για να μπορέσεις να εκφράσεις το ανέκφραστο. Και το «Άδυτον» μένει τις πιο πολλές φορές κλεισμένο κι ούτε το ξέρεις αν υπάρχει. Αυτό που βλέπεις είναι μονάχα η επιφάνεια η απατηλή, η «παρερχομένη» και τα πιο πολλά που γραφήκανε γι’αυτό το μυστήριο που λέγεται Άγιον Όρος είναι πράγματα ανάξια να διαβαστούν κι ανόητα μέσα στη σοφή βεβαιότητά τους». (σ. 25-26)





Οι ξυλογραφίες του Άδυτου έχουν θέμα τους αγιορείτικα κτίσματα και, κυρίως, μοναστήρια, σε αντίθεση με τον Εξαίσιο Άθωνα όπου, με εξαίρεση τα «Ερειπωμένα σπίτια στο Βατοπαίδι», επικρατούν μορφές καλογέρων.

Β. Από τη δεύτερη ομάδα τα βιβλία που έχω εντοπίσει είναι, κατά χρονολογική σειρά, τα εξής: 
.......1. Μοναχού Θεοκλήτου Διονυσιάτου, Μεταξύ ουρανού και γης. Αγιορειτικός μοναχισμός, «Αστήρ»- Αλ. κ΄ Ε. Παπαδημητρίου, Αθήνα, Δεκέμβριος 1955. Το βιβλίο εκτός από πέντε εικόνες του Κόντογλου (οι δύο έγχρωμες, hors-texte) είναι γεμάτο με σχέδια του Κοψίδη (και δύο hors-texte έγχρωμες εικόνες), από το εξώφυλλο ώς το οπισθόφυλλο. Στη σ. [142] υπάρχει λίαν επαινετικό, ανυπόγραφο κείμενο για τον εικοσιεξάχρονο ζωγράφο, όπου μεταξύ των άλλων και η εξής πληροφορία:
.......«Ο κ. Κοψίδης [...] μετέβη δε κατά το παρελθόν έτος εις Άγιον Όρος, συνοδεύων τον διακεκριμένον αγιογράφον κ. Σπ. Παπανικολάου, όπου ειργάσθησαν εις την αντιγραφήν τοιχογραφιών του Πρωτάτου των Καρυών, εντολή του Υπουργείου Εθν. Παιδείας και Θρησκευμάτων».
.......Η φράση «κατά το παρελθόν έτος» σημαίνει, νομίζω, κατά το 1955, το έτος δηλαδή που μόλις παρήλθε, δεδομένου ότι το βιβλίο τυπώθηκε τον Δεκέμβριο 1955 (σε μεταγενέστερες εκδόσεις αναφέρεται ως έτος πρώτης έκδοσης το 1956). Από τη β΄ έκδοσή του (1967) και μετά έχουν αφαιρεθεί τα περισσότερα από τα σχέδια του Κοψίδη και γενικά το βιβλίο εικονογραφικώς έχει αλλοιωθεί βάναυσα. 
.......2. Χρυσοστόμου Μουστάκα, αρχιμανδρίτου, Το Άγιον Όρος Άθω, «Αστήρ»- Αλ. κ΄ Ε. Παπαδημητρίου, Αθήνα 1957. Εκτός από έξι εικόνες του Κόντογλου, όλα τα άλλα σχέδια είναι του Κοψίδη. Στις σ. 57 και 63 υπάρχουν σχέδια δύο σύγχρονων μοναχών, για τους οποίους ωστόσο δεν γίνεται λόγος στο βιβλίο. 
.......3. Constantine Cavarnos, Anchored in God. Life, Art and Thought on the Holy Mountain of Athos, «Αστήρ»- Αλ. κ΄ Ε. Παπαδημητρίου, Αθήνα 1959. Από τη δεύτερη έκδοση (1975) και εφεξής εκδίδεται από το The Institute for the Byzantine and Modern Greek Studies ( Μπέλμοντ Μασσαχουσέτης, ΗΠΑ). Έχω υπόψη μου την 3η έκδοση (1991). Εκτός από πέντε σχέδια και λιγοστά «βουλώματα» στις σελίδες που ανήκουν στον Κόντογλου, όλα τα άλλα σχέδια είναι του Κοψίδη. 
.......4. Κώστας Ε. Λασσιθιωτάκης, Άγιον Όρος. Περιδιάβαση καθαρμού, «Αστήρ»-Αλ. κ΄ Ε. Παπαδημητρίου, Αθήνα 1973.
.......Στην ίδια κατηγορία μπορούν να ενταχθούν και τα βιβλία: 
.......1. La vie de saint Athanase l’Athonite, πρόλογος D.O.R. (Dom Olivier Rousseau), Chevetogne (Βέλγιο) 1963. Το βιβλίο εκδίδεται για την χιλιετηρίδα του Αγίου Όρους. Στον Κοψίδη, εκτός από τα πρωτότυπα σχέδια με τα οποία κατακόσμησε το βιβλίο, φαίνεται να ανήκει και ο γενικός σχεδιασμός της έκδοσης. Υπάρχει και ελληνική έκδοση του βιβλίου, αντιγραφική της βελγικής, με μετάφραση του βίου από τον Βασ. Μουστάκη, που τυπώθηκε το 1964 στο τυπογραφείο του Ροσσoλάτου, με το οποίο συνεργαζόταν ο Κοψίδης. 
.......2. Κούλης Ζαμπαθάς, Κρυμμένα θαύματα στο κελλί του Ραβδούχου στον Άθωνα,Μαυρίδης, Αθήνα 1964. 
.......3. Κούλης Ζαμπαθάς, Το Πορφυρογέννητο μοναστήρι (Απ’το αυτοκρατικό Βυζάντιο στη Μεγίστη Λαύρα), Αθήνα 1966.


Φιλάρετος μοναχός Καρουλιώτης (1872-1962)
(Σχέδιο: Ράλλης Κοψίδης, 1957)

Γεώργιος μοναχός ο αναχωρητής,
κελλιώτης Βατοπαιδινός (γεν. 1921)
(Σχέδιο: Ράλλης Κοψίδης, 1957)

Κωνσταντίνος μοναχός Καρεώτης,
ο διά Χριστόν σαλός (1898-μετά το 1969)
(Σχέδιο: Ράλλης Κοψίδης, 1957)



Αν, μετά από αυτή τη σύντομη βιβλιογραφική περιδιάβαση, ήθελε κάποιος να συγκροτήσει το corpus των αγιορειτικών χαρακτικών και σχεδίων του Κοψίδη, τι θα περιλάμβανε τελικά σε αυτό; Εκείνα ασφαλώς που βρίσκονται στα δικά του βιβλία (ομάδα Α). Θα διαπιστώσει ωστόσο ότι στη δεύτερη ομάδα υπάρχουν και σχέδια που δεν έχουν αυστηρά ως θέμα τους μέρη, κτίσματα, πρόσωπα και πράγματα του Όρους, αλλά απεικονίζουν σκηνές της φύσης και της μοναχικής ζωής που μπορούν θαυμάσια να συνδέονται και με άλλους τόπους. Το ίδιο ισχύει και για τις μορφές των αγίων που έζησαν στο Όρος αλλά δεν ανήκουν αποκλειστικά σε αυτό. Η μεγαλύτερη βεβαίως δυσκολία του θα ήταν να βρει τα χαρακτικά και τα σχέδια της τρίτης ομάδας. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι ο Κοψίδης δεν μετέφερε από βιβλίο σε βιβλίο τα ίδια σχέδια και ας του το επέτρεπε το θέμα, αλλά έκανε κάθε φορά καινούρια. Υπάρχουν επαναλήψεις αλλά είναι λίγες.
.......Για μας πάντως, που δεν έχουμε να λύσουμε παρόμοια προβλήματα, εκείνο που έχει σημασία είναι ότι τα χαρακτικά και ακόμη περισσότερο, κατά τη γνώμη μου, τα σχέδια, του Κοψίδη για το Όρος είναι θαυμάσια έργα: απλά, λιτά, φίνα. Γενικά, τα θρησκευτικά σχέδια του είναι ίσως ό,τι καλύτερο έκανε ο Κοψίδης. Είναι πολύ κρίμα που όλα αυτά, χιλιάδες κυριολεκτικά σχέδια, είναι εξαιρετικά δύσκολο να τα γνωρίσει και να τα χαρεί κανείς, αν δεν είναι κυνηγός παλαιών βιβλίων ή αν δεν έχει φίλους τέτοιους κυνηγούς.



*Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης είναι διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία».

1 Οι αναδημοσιεύσεις των έργων αυτών σε άλλα θρησκευτικά βιβλία, φυλλάδια ή περιοδικά, άγνωστα και απίθανα τις πιο πολλές φορές, χωρίς την άδεια του ζωγράφου, από ανθρώπους που αγνοούν κάθε έννοια πνευματικών δικαιωμάτων, είναι πραγματικά εκτός βιβλιογραφικού ελέγχου.Αυτό δεν ισχύει βεβαίως μόνο για τον Κοψίδη.

Εφημερίδα Η ΑΥΓΗ
26/12/2010