1866 - Τα 112 Μοναστήρια του Άθω τον 11ο αιώνα

O πύργος της Mορφωνού διασώζει παραφθαρμένο το όνομα ενός από τα πρώτα μεγάλα μοναστήρια του Αγίου Όρους, το οποίοι ίδρυσαν τον 10ο αι. επτά μοναχοί από το Αμάλφι της Ιταλίας. Έρημη από μοναχούς το 1287, η Μονή του Αμαλφηνού παραχωρήθηκε από τον Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο στη Μεγίστη Λαύρα.

..
.....Πολλά από τα μοναστήρια του Αγίου Όρους καταστράφηκαν από πειρατικές επιδρομές, άλλα παράκμασαν με το πέρασμα του χρόνου και εξαφανίστηκαν και άλλα συγχωνεύθηκαν με τις παλαιότερες και μεγαλύτερες μονές και παρέμειναν ως μετόχια.

Εκτός από τα μοναστήρια, που μέχρι σήμερα διατηρούνται,

1. Μεγίστης Λαύρας (963)

2. Ιβήρων (980)

3. Βατοπεδίου (985)

4. Εσφιγμένου (11^ος αι.)

5. Ξηροποτάμου (10^ος αι.)

6. Δοχειαρίου (10^ος αι.)

7. Σταυρονικήτα (16^ος αι.)

8. Αγίου Παύλου (14^ος αι.)

9. Φιλοθέου (10^ος αι.)

10. Αγίου Παντελεήμονος του Θεσσαλονικέως (11^ος αι.)

11. Αγίου Γεωργίου του Ξενοφώντος (11^ος αι.)

12. Καρακάλλου (11^ος αι.)

13. Κασταμονίτου (11^ος αι.)

14.  Ζωγράφου (10^ος αι.)

15. Το Πρώτο Χιλιανδάρι (10^ος αι),

βλέπουμε να υπογράφουν το δεύτερο Τυπικό του Αγίου Όρους (1045) και οι ηγούμενοι των παρακάτω μοναστηριών:

16. Ζυγού

17. Αγίου Νικηφόρου

18. Κάσπακος

19. Κυρού Αθανασίου

20. Θεοτόκου

21. Σισώη

22. Καλλιάρη

23. Φακινού

24. Σωτήρος

25. Ευστρατίου

26. Υπεραγίας Θεοτόκου

27. Βεροιώτου

28. Φαλακρού

29. Καλέστρου ή Καλέτζη

30. Αρχιστρατήγου

31. Φιλαδέλφου

32. Αγίων Αναργύρων

33. Αγίου Νικολάου

34. Αγίου Πέτρου

Εκτός όμως από τα παραπάνω, σε έγγραφα του 11^ου αιώνα αναφέρονται και τα εξής μοναστήρια:

35. Σικελού

36. Γομάτου

37. Ραβδούχου

38. Βουλευτηρίων

39. Σιδηροκάστρου

40. Τολματά

41. Τορνάρη

42. Αγίου Τρύφωνος

43. Παφλαγώνος

44. Πολίτου

45. Χαζανά

46. Υπεραγίας Θεοτόκου του Ξυλουργού

47. Σκαμανδρηνού

48. Υπεραγίας Θεοτόκου ης Στροβηλαίας

49. Αγίου Γεωργίου

50. Χρωμιτιώσσης (Χρεμίτσαινα)

51. Αγίου Δημητρίου

52. Αγίου Υπατίου ή Κάτζαρη

53. Θεοτόκου των Αμαλφινών (Μορφινού)

54. Νεακίτου

55. Ατζιπάνου

56. Αγίου Νίκωνος

57. Καλαφάτου

58. Σαράβαρη

59. Αγίων Αποστόλων των Γλωσσίων

60. Δομετίου

61. Καλλινίκου

62. Λουτρακίου

63. Αγίας Τριάδος

64. Ιερακάρη

65. Αριστοβούλου

66. Οπτικαρά

67. Δερματά

68. Κάτω Μοναί

69. Υπεραγίας Θεοτόκου των Καλών Γερόντων

70. Αγίου Νικολάου του Σκορπίου

71. Χρυσοκαμάρου

72. Μακρυγένους

73. Προφήτου Δανιήλ

74. Χάλδου

75. Ξηρορρυακίου

76. Βαρναβίτζη

77. Σωτήρος ή Δωροθέου

78. Σκορόδων

79. Χαίροντος

80. Αγίου Δημητρίου ή Κυνόποδος ή Σκυλοποδάρη

81. Ματζούκη

82. Διονυσίου

83. Νευροκοπίου

84. Ηλιού

85. Λέοντος

86. Πυρού

87. Ζελιανού

88. Χανά

89. Βυλίζοντος

90. Αγίου Πέτρου του Αλωπού

91. Αγίου Μηνά

92. Αγίου Εφραίμ

93. Τροχαλά

94. Αγίου Προκοπίου

95. Σίμωνος

96. Κυρού Παύλου

97. Ξυστού

98. Ροδαβίτου

99. Τιβιβίτου (;)

100. Σαιθρία

Ανάμεσα, τέλος, στα μοναστήρια που καταστράφηκαν, κατά το πλείστον τον 13^ο αιώνα, μνημονεύουμε και τα εξής:

101. Ξηροκάστρου

102. Κατζέρη

103. Αρτζιγιάνου

104. Πίθου

105. Μονοξυλίτου

106. Καμηλαυκά

107. Καλύκα

108. Κλήμεντος

109. Αγίου Θεοδοσίου

110. Ακινδύνου

111. Τριγαλά

112. Αγίου Νικηφόρου

Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ ΛΑΡΟΥΣ ΜΠΡΙΤΑΝΙΚΑ

1349 - Το Πρωτάτο και τα 20 μοναστήρια του Αγίου Όρους στις ξυλογραφίες του Γιώργου Μόσχου

Γιώργος Μόσχος (1906-1990)*

Κορυφαία δημιουργία του Γιώργου Μόσχου, που τον ανέδειξε ως έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες χαράκτες, είναι οι 21 ξυλογραφίες με τις 20 Μονές του Αγίου Όρους και το Πρωτάτο, τις οποίες εξέδωσε το 1982 σε πολυτελές λεύκωμα η Εθνική Πινακοθήκη. Για το ίδιο έργο του τον βράβευσε το 1983 η Ακαδημία Αθηνών.

Περισσότερα:

http://ordoumpozanis-teo.blogspot.com/2012/05/21.html

*Γιώργος Μόσχος (1906-1990)

Γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1906. Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους η οικογένειά του κατέφυγε στο Βόλο, όπου πέθανε ο πατέρας του το 1918. Επέστρεψαν στην Αλεξανδρούπολη το 1919, τελείωσε εκεί το δημοτικό σχολείο και στη συνέχεια, εργαζόμενος, φοίτησε σε γυμνάσιο της Θεσσαλο-νίκης.

Έχοντας μεγάλη καλλιτεχνική έφεση, όταν εκπλήρωσε τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις πήγε στην Αθήνα για να σπουδάσει στην σχολή Καλλών Τεχνών. Όμως λόγω οικονομικών δυσχερειών, αποφάσισε να φοιτήσει στη Σχολή Αστυνομίας Πόλεων της Κέρκυρα. Όταν μετά την αποφοίτησή του τοποθετήθηκε ως αστυφύλακας στην Αθήνα, μπόρεσε να ικανοποιήσει τη μεγάλη του επιθυμία να ασχοληθεί με τα εικαστικά. Με επιτυχείς εξετάσεις εισήχθη το 1928 στη Σχολή Καλών Τεχνών και από το 1931 ως το 1935, μαθήτευσε στο εργαστήριο ζωγραφικής του Παρθένη και χαρακτικής του Κεφαλληνού.  Αργότερα πήγε για επιμόρφωση στο Λονδίνο και στο Παρίσι. Σταδιοδρόμησε ως καθηγητής σχεδίου και διακοσμητικής στην Παπαστράτειο Σχολή, στο Κολλέγιο Θηλέων Ελληνικού και στο Κολλέγιο «ΑΝΑΤΟΛΙΑ» Θεσσαλονίκης. Συγχρόνως ασχολούνταν με τη ζωγραφική και τη χαρακτική. Οργάνωσε τρεις ατομικές εκθέσεις, μεταξύ τον οποίων και αυτήν το 1978 στην Αλεξανδρούπολη. Συμμετείχε με έργα του σε πολλές ομαδικές εκθέσεις και σε εκδηλώσεις που οργάνωναν οι καλλιτεχνικές ομάδες «Ελεύθεροι καλλιτέχνες», «Εργαστήρι» και «Στάθμη» τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, ενώ το 1956 δημοσίευσε τη μελέτη «Οι τρόποι χαρακτικής και η ιστορία τους».

Κορυφαία δημιουργία του, που τον ανέδειξε ως έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες χαράκτες, είναι οι 21 ξυλογραφίες με τις με τις 20 Μονές του Αγίου Όρους και το Πρωτάτο, τις οποίες εξέδωσε το 1982 σε πολυτελές λεύκωμα η Εθνική Πινακοθήκη. Για το ίδιο έργο του τον βράβευσε το 1983 η Ακαδημία Αθηνών.     Έχοντας τιμηθεί με πολλές διακρίσεις και βραβεία και με έργα του να κοσμούν πολλές πινακοθήκες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ο Γεώργιος Μόσχος πρόσφερε πολλές και πολύτιμες υπηρεσίες στη γενέτειρά του, και ιδιαίτερα κατά τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ίδρυση της (1878- 1978). Είναι αυτός που σχεδίασε το σύμβολο της Αλεξανδρούπολης, έναν συνδυασμό του φάρου και του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Νικολάου. Για την προσφορά του προς αυτήν ο Γεώργιος Μόσχος, που πέθανε το 1990, τιμήθηκε με το αργυρό Μετάλλιο της πόλης.

1178 - Από το λεξιλόγιο του Αγίου Όρους

ΣΥΝΑΞΙΣ

ΔΙΠΛΗ ΙΕΡΑ ΣΥΝΑΞΙΣ (Δ.Ι.Σ.)

ΕΚΤΑΚΤΟΣ ΔΙΠΛΗ ΙΕΡΑ ΣΥΝΑΞΙΣ (Ε.Δ.Ι.Σ.)

(κλικ στη φωτογραφία για μεγέθυνση)

1144 - Η επανάσταση των κοινοβίων

  Η εισαγωγή της μεγάλης έρευνας του Νίκου Νικητίδη που δημοσιεύτηκε 
στην Ελευθεροτυπία τον Αύγουστο του 1992

Το Αγιον Όρος κλείνει από τις 10 Αυγούστου τα μοναστήρια του στους επισκέπτες. Η απόφαση που πήρε το ανώτατο όργανο της Αθωνικής Πολιτείας, η Διπλή Ιερή Σύναξη, είναι πραγματικά ιστορική. Οι πύλες του Αγίου Όρους κλείνουν για πρώτη φορά στην υπερχιλιετή ιστορία του.

Στα τελευταία 20 χρόνια η αναγέννηση των αγιορείτικων κοινοβίων δημιούργησε μία πραγματική πνευματική επανάσταση και έσωσε το Αγιον Όρος από την παρακμή και τα 20 μοναστήριά του από την κατάρρευση. Εκατοντάδες νέοι επάνδρωσαν τα νέα κοινόβια που ιδρύθηκαν και τα παλιά που ανασυγκροτήθηκαν. Οι περισσότεροι είναι επιστήμονες: Θεολόγοι, φιλόλογοι, νομικοί αλλά και γιατροί, μηχανικοί, «"κομπιουτεράδες»...

Στην «επανάσταση των κοινοβίων» συμμετέχουν Ελληνες απ' όλη την Γη: Ελλαδίτες, Κύπριοι, Πόντιοι, Μικρασιάτες, Ελληνοαυστραλοί, Ελληνοαμερικάνοι ... Και μαζί μ’ αυτούς είναι Γάλλοι, Γερμανοί, Αφρικανοί, Περουβιανοί...

Υπάρχουν κι άλλα. Το κοινόβιο της Σιμωνόπετρας έχει ιδρύσει τρία ορθόδοξα μοναστήρια στην Γαλλία. Και η μονή Γρηγορίου διατηρεί ιεραποστολικούς δεσμούς με χώρες της Αφρικής.

Το Αγιον Ορος, από την ίδρυση του πρώτου κοινοβίου το 963 στην Μεγίστη Λαύρα, αναδείχθηκε σε μήτρα του νεοελληνικού έθνους και συνέβαλε στην οργάνωση του ελλαδικού χώρου, όπως έχουν αναλύσει οι μεγάλοι ιστορικοί Νικόλαος Τωμαδάκης και ιστορικός Νίκος Σβορώνος. Η ιδιότυπη αθωνική δημοκρατία συγκροτεί ένα «ίδρυμα ελληνικού πολιτισμού» με σαφή διεθνή προσανατολισμό.

Στ' αρχεία των αγιορείτικων μοναστηριών είναι καταγραμμένες οι ιστορικές απαρχές του βουλγαρικού, του σερβικού, του ρουμανικού και του γεωργιανού έθνους. Οι δεσμοί όλων των ορθόδοξων λαών με το Αγιον Ορος (και συνεπώς με τον ελληνισμό) είναι μακρόχρονοι, στενοί και ακατάλυτοι. Και έχουν κεφαλαιώδη σημασία για την εθνική μας στρατηγική στις σημερινές συνθήκες των γεωπολιτικών, οικονομικών και πολιτιστικών ανακατάξεων στην Ανατολική Ευρώπη.

Αυτό τον διεθνιστικό ρόλο του Αγίου Ορους τίμησε και ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, επιλέγοντας για την σύνοδο των εκπροσώπων όλων των Ορθοδόξων Εκκλησιών, Πατριαρχείων και Αυτοκεφάλων Εκκλησιών την μονή Ευαγγελισμού στην Χαλκιδική, που είναι μετόχι της Σιμωνόπετρας.

Πριν 20 χρόνια, το Αγιον Ορος βρισκόταν ένα βήμα πριν την διάλυση. Είχαν απομείνει ελάχιστοι γέροντες μοναχοί. Τα μοναστήρια κατέρρεαν και οι αμύθητοι θησαυροί τους κινδύνευαν.

Η «επανάσταση των κοινοβίων» άρχισε το 1968 με την ίδρυση του πρώτου νεώτερου κοινοβίου. Και ολοκληρώθηκε πριν λίγους μήνες με την επανίδρυση των κοινοβίων στα δύο μεγάλα μοναστήρια Βατοπεδίου και Ιβήρων. Τα κοινόβια δεν έσωσαν μόνο τα μοναστήρια και τους θησαυρούς τους. Δεν ψάχνουν μόνο να βρουν μυστικές κρύπτες με νέους θησαυρούς. Δεν πέτυχαν απλώς την αναδιοργάνωση της αθωνικής πολιτείας με την χρήση υπολογιστών και αυτοκινήτων 4Χ4, με την εκμετάλλευση ήπιων μορφών ενέργειας, με την εκπόνηση ολοκληρωμένων μελετών συντήρησης και διοίκησης των μοναστηριών.

Πάνω απ' όλα επανέφεραν την πνευματικότητα και τις υπαρξιακές αναζητήσεις, που είχαν χαθεί από το Αγιον Ορος. Και δημιούργησαν μία πνευματική επανάσταση με σημαντικές επιδράσεις στην ελληνική κοινωνία, όπως φαίνεται από την κίνηση των «νεοορθοδόξων» και από τους 30.000 επισκέπτες που πηγαίνουν κάθε χρόνο στο Αγιον Ορος. Ενας αριθμός που συνεχώς αυξάνεται.

Τα αγιορείτικα κοινόβια βασίζονται στην πίστη, στην ισότητα, στην ακτημοσύνη, στην αλληλεγγύη, στον κοινό σκοπό, στην αλληλοβοήθεια και στο αγωνιστικό πνεύμα.

Πως γίνεται, λοιπόν, στην σημερινή εποχή μας να διατηρείται ζωντανός και ακμαίος ένας αρχαίος τρόπος κοινοβιακής ζωής; Να θριαμβεύει το κοινοτικό πνεύμα; Η αλληλεγγύη; Το κοινό όραμα; H πίστη σ' ένα κοινό σκοπό;

Γιατί έγιναν μοναχοί τόσοι νέοι άνθρωποι; Τι συνδέει πρώην αναρχικούς, γιατρούς, Περουβιανούς, «κομπιουτεράδες» και καλλιτέχνες με «προφήτες», θρησκευόμενος και «παιγμένους»;

Γιατί έγινε και τι πέτυχε η «επανάσταση των κοινοβίων»; Για ποιούς λόγους αισθάνεται σήμερα τόσο δυνατό το Αγιον Ορος, ώστε να συγκρούεται με την ελληνική κυβέρνηση για φορολογικά θέματα: Κι έχει πραγματικά τόσο μεγάλη σημασία η έκτακτη φορολόγηση των εκτός Αγίου Ορους ακινήτων, ώστε όλοι οι ηγούμενοι να παίρνουν την πρωτοφανή απόφαση να κλείσουν τα 20 μοναστήρια;

Για πρώτη φορά ο ελληνικός τύπος ανοίγει τις πύλες του Αγίου Ορους. Μπαίνει στα άδυτα των μοναστηριών και αποκαλύπτει με κάθε λεπτομέρεια τι συμβαίνει σήμερα στο μεγαλύτερο μοναστικό κέντρο του κόσμου, στο Αγιον Όρος.

http://nikitidis.blogspot.com/2007/05/blog-post.html

994 - Αεροφωτογραφίες των 20 Ιερών Μονών (αρχείο Π. Μυλωνά)

«Φίλοι μου είναι οι μοναχοί, οι μεγαλόσχημοι, οι κελλιώτες και οι ασκητές, φίλοι μου και τα κτίρια τα πελώρια, και τα μικρά δυσεξιχνίαστα ασκηταριά. Φίλοι μου είναι τα δάση, οι πηγές, τα βράχια, τ' ακρογιάλια. Η κάθε πέτρα του κάθε καλντιριμιού [ ...] με γνωρίζει και με χαιρετάει. «Φίλες ενδελεχείς», η μυστικιστική ατμόσφαιρα του Καθολικού, η τυπολατρεία του Συνοδικού, η προσήνεια της Τράπεζας. «Φίλες ενθουσιώδεις» η Ζωγραφική, η Αρχιτεκτονική, το Χειρόγραφο, γενικά όσες μορφές αντικειμένων και ζωής έπιαναν οι αντένες μου, απ' αυτόν τον Ελληνο-βυζαντινόν, ανατολίτικο-ρωμέικο κόσμο που κρατάει ενάντια στον θάνατο και τον χρόνο, ό,τι ιερώτερο και ό,τι ωραιότερο εγέννησε ο Μεσαιωνικός Ελληνισμός».

Παύλος Μυλωνάς

Από το Αρχείο του Παύλου Μυλωνά και την ιστοσελίδα της Αγιορειτικής Εστίας οι αεροφωτογραφίες των 20 Ιερών Μονών του Αγίου Όρους, με χρονολογίες λήψης 1966-1970.

1.  Ι.Μ. ΜΕΓΙΣΤΗΣ ΛΑΥΡΑΣ

Ίδρυση:963 μ.Χ.
Ιδρυτής: Όσιος Αθανάσιος
Εορτάζει: 5 Iουλίου

2. Ι.Μ. ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

Ίδρυση: 972-985 μ.Χ.
Ιδρυτής: Αθανάσιος, Νικόλαος, Αντώνιος
Εορτάζει: 25 Μαρτίου

3. Ι.Μ. ΙΒΗΡΩΝ

Ίδρυση: Τέλος 10ου αιώνα
Ιδρυτής: Ίβηρας Ιωάννης, Ευθύμιος
Εορτάζει: 15 Αυγούστου

4. Ι.Μ. ΧΙΛΙΑΝΔΑΡΙΟΥ

Ίδρυση: 10ος αιώνας
Ιδρυτής: Γεώργιος Χελανδάρης
Εορτάζει: 21 Νοεμβρίου

5. Ι.Μ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ

Ίδρυση: Μέσα 14ου αιώνα
Ιδρυτής: Μοναχός Διονύσιος
Εορτάζει: 24 Ιουνίου

6. Ι.Μ. ΚΟΥΤΛΟΥΜΟΥΣΙΟΥ

Ίδρυση: 11ος αιώνας
Ιδρυτής: Όσιος Κουτλουμούσης
Εορτάζει: 6 Αυγούστου

7. Ι.Μ. ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ

Ίδρυση: Μέσα 14ου αιώνα
Ιδρυτής: Αλέξιος και Ιωάννης
Εορτάζει: 6 Αυγούστου

8. Ι.Μ. ΞΗΡΟΠΟΤΑΜΟΥ

Ίδρυση: 10ος αιώνας
Ιδρυτής: Παύλος Ξηροποταμίτης
Εορτάζει: 9 Μαρτίου

9. Ι.Μ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Ίδρυση: 10ος αιώνας
Ιδρυτής: Μωυσής, Ααρών,Ιωάννης
Εορτάζει: 23 Απριλίου

10. Ι.Μ. ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ

Ίδρυση: Αρχές 11ου αιώνα
Ιδρυτής: Ευθύμιος
Εορτάζει: 8 Νοεμβρίου

11. Ι.Μ. ΚΑΡΑΚΑΛΛΟΥ

Ίδρυση: 11ος αιώνας
Ιδρυτής: Αγνωστος
Εορτάζει: 29 Ιουνίου

12. Ι.Μ. ΦΙΛΟΘΕΟΥ

Ίδρυση: Τέλος 10ου αιώνα
Ιδρυτής: Όσιος Φιλόθεος
Εορτάζει: 25 Μαρτίου

13. Ι.Μ. ΣΙΜΩΝΟΣ ΠΕΤΡΑΣ

Ίδρυση: Μέσα 14ου αιώνα
Ιδρυτής: Όσιος Σίμων
Εορτάζει: 25 Δεκεμβρίου

14. Ι.Μ. ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

Ίδρυση: Τέλος 10ου αιώνα
Ιδρυτής: Παύλος Ξηροποταμίτης
Εορτάζει: 2 Φεβρουαρίου

15. Ι.Μ. ΣΤΑΥΡΟΝΙΚΗΤΑ

Ίδρυση: Τέλος 10ου αιώνα
Ιδρυτής: Μοναχοί Σταύρος, Νικήτας
Εορτάζει: 6 Δεκεμβρίου

16. Ι.Μ. ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ

Ίδρυση: Τέλος 10ου αιώνα
Ιδρυτής: Όσιος Ξενοφών
Εορτάζει: 23 Aπριλίου

17. Ι.Μ. ΟΣΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Ίδρυση: 14ος αιώνας
Ιδρυτής: Όσιος Γρηγόριος ο Σιναίτης
Εορτάζει: 6 Δεκεμβρίου

18. Ι.Μ. ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ

Ίδρυση: 10ος αιώνας
Ιδρυτής: Αγνωστος
Εορτάζει: Την Ανάληψη του Κυρίου

19. Ι.Μ. ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ

Ίδρυση: Αρχές 11ου αιώνα
Ιδρυτής: Αγνωστος εκ της Θεσσαλονίκης
Εορτάζει: 27 Ιουλίου

20. Ι.Μ. ΚΩΝΣΤΑΜΟΝΙΤΟΥ

Ίδρυση: 11ος αιώνας
Ιδρυτής: Κασταμονίτης
Εορτάζει: 27 Δεκεμβρίου



 Ο Παύλος Μυλωνάς σε δράση:

http://www.agioritikiestia.gr