Τρίτη, 18 Ιουνίου 2013

3270 - Μία πολυδιάστατη ιστορική επέτειος



Του Ανδρέα Παπαβασιλείου, Διδάκτορα Θεολογίας
για την Ρομφαία

Αυτή την εβδομάδα συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από τους εορτασμούς που οργανώθηκαν το 1963 για τον παγχριστιανικό πανηγυρισμό της χιλιετηρίδας του Αγιορείτικου Μοναχισμού.
.......Οι εορτασμοί αυτοί ήταν τρίμηνης διάρκειας, με αφετηρία την Κωνσταντινούπολη (1-5 Μαρτίου) και κατάληξη το Άγιο Όρος  (19-23 Ιουνίου). Ενδιάμεσα αυτών οργανώθηκαν εορτασμοί στη Θεσσαλονίκη (9-11 Μαρτίου) και στην Αθήνα (17-24 Απριλίου).
.......Κατά τη διεξαγωγή των εορτασμών αυτών πραγματοποιήθηκαν πολλές λατρευτικές συνάξεις και ειδικές πνευματικές συγκεντρώσεις με σχετικές ομιλίες και προβολές.
.......Χαρακτηριστικό όλων των εκδηλώσεων ήταν η αρμόζουσα στο γεγονός μεγαλοπρέπεια, η βαθυτάτη θρησκευτική κατάνυξη και η ευρυτάτη συμμετοχή του λαού. Ειδικά για τις εκδηλώσεις στην Αθήνα μεταφέρθηκε από το Άγιο Όρος η ιστορική και θαυματουργή εικόνα της Θεομήτορος, η επονομαζόμενη «Άξιόν εστιν».
.......Οι καταληκτήριες εόρτιες εκδηλώσεις, οι οποίες ήταν πενθήμερες (19-23 Ιουνίου 1963), έλαβαν χώρα στο Άγιο Όρος στην παρουσία του βασιλέα Παύλου και του τότε διαδόχου του Θρόνου πρίγκιπα Κωνσταντίνου.
.......Επίκεντρο των εορτασμών στο Άγιο Όρος ήταν οι Καρυές, που είναι η «πρωτεύουσα» της Αθωνικής πολιτείας και η έδρα της Πρωτεπιστασίας, καθώς και η Μονή της Μεγίστης Λαύρας.
.......Η λήξη των πανηγυρικών αυτών εκδηλώσεων συνδυάστηκε με πολυαρχιερατικό συλλείτουργο, το οποίο τελέστηκε στον Ναό του Πρωτάτου και του οποίου προέστη ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας, σ’ αυτό δε μετέσχαν οι Πατριάρχες Ιεροσολύμων Βενέδικτος, Σερβίας Γερμανός, Ρουμανίας Ιουστινιανός, και Βουλγαρίας Κύριλλος, ο Ρώσος Αρχιεπίσκοπος Ροστόβ και μετέπειτα Μητροπολίτης Λένινγκραντ Νικόδημος, ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρυσόστομος, ο Αρχιεπίσκοπος Φινλανδίας Παύλος, ο Τσεχοσλοβάκος επίσκοπος Μεθόδιος και πολλοί άλλοι αρχιερείς.
.......Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το βαρυσήμαντο Μήνυμα του Πατριάρχη Αθηναγόρα, το οποίο διάβασε ο ίδιος μετά την ανάγνωση του ιερού Ευαγγελίου.
.......Στο τέλος της Θ. Λειτουργίας ο Οικουμενικός Πατριάρχης, εις επήκοον όλων, διάβασε επιστολή του την οποία απηύθυνε προς την Ιερά Κοινότητα με την ευκαιρία του εορτασμού της χιλιετηρίδας και επέδωσε στον Πρωτεπιστάτη χρυσή πλάκα στην οποία αναγράφονταν τα εξής: «Τοις μεν πρόσθεν ασκήσει και πνευματικοίς αγώσι διαλάμψασι και την μοναχικήν ταύτην των ορθοδόξων πολιτείαν εις περιωπήν αγαγούσι μακαρισμόν και μνημόσυνον αιώνιον, τοις δε νυν τοις εκείνων ίχνεσι κατακολουθούσι και την τιμίαν αγιορειτικήν παράδοσιν τη Εκκλησία και τω κόσμω αλώβητον και ζώσαν διαφυλάττουσιν έπαινον και ευλογίαν σπό της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας τη χειρί της ημών μετριότητος επί τη πρώτη χιλιε-τηρίδι. Εν Αγίω Όρει εν έτει σωτηρίω 1963, μηνί Ιουνίου κγ΄, Ινδικτιώνος Α΄».
.......Στο περιεχόμενο αυτής της πλάκας συνοψίζονται οι λόγοι για τους οποίους οργανώθηκαν οι πολυήμερες αυτές εκδηλώσεις.
.......Πέραν από τον εορτασμό του μεγάλου γεγονότος της πρώτης χρυσής χιλιετίας (963-1963) του Αγιορείτικου Μοναχισμού, ήταν και η απότιση οφειλετικής τιμής προς τον άγιο Αθανάσιο, τον Αθωνίτη, ο οποίος κατέστη πατέρας του με την ίδρυση από αυτόν της ιεράς Μονής της Μεγίστης Λαύρας, καθώς και προς όλους τους κάθε μορφής πολίτες της Αθωνικής πολιτείας, οι οποίοι απαρνήθηκαν τα πάντα, για να αποκτήσουν τον πολύτιμο μαργαρίτη μέσω της κατανυκτικής και θεάρεστης προσευχής, της περισυλλογής και της παντοιοτρόπου ασκήσεως.
.......Οι Αγιορείτες πατέρες αναδείχθηκαν άξιοι συνεχιστές της ορθόδοξης ασκητικής ζωής και παράδοσης, πρόμαχοι της Ορθοδοξίας, ανύστακτοι φύλακες και γενναίοι προστάτες των ιερών και των οσίων της Πίστεώς μας, αποτελεσματικοί υπερασπιστές ανεκτίμητων θησαυρών, πολύτιμων έργων τέχνης και κάθε άλλου πολιτιστικού επιτεύγματος. 
.......Ο χριστιανικός Μοναχισμός πρωτοεμφανίστηκε τον 4ο αιώνα, στην Ανατολή, από όπου μεταφέρθηκε στη Δύση. Κοιτίδα του Μοναχισμού είναι η Αίγυπτος.
.......Από εκεί μεταφυτεύθηκε στην Παλαιστίνη, στη Συρία, στη Μικρά Ασία και στην Κωνσταντινούπολη, όπου ιδρύθηκαν ονομαστές Μονές, όπως ήταν η Μονή του Στουδίου και η Μονή των Ακοιμήτων.
.......Με τη μεταφορά του μοναχισμού στη χερσόνησο του ΄Αθωνα διαφοροποιήθηκε και η αντίληψη για το μοναχικό ιδεώδες, που είχε προηγουμένως ταυτιστεί με τον αναχωρητισμό, ο οποίος αναπτύχθηκε στις ερήμους. ΄Αρχισε τώρα να καλλιεργείται ένα είδος μοναχισμού, ο οποίος συνδυάστηκε με τον κοινοβιακό τρόπο ζωής, τον οποίο εισήγαγε στο Άγιο Όρος ο άγιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης, ο οποίος είχε την εμπειρία της άσκησης στο όρος Όλυμπος της Βιθυνίας.
.......Στον Άθωνα ο Μοναχισμός εμφανίστηκε τον 10ο αιώνα μ. Χ., όταν ο άγιος Αθανάσιος, με την υποστήριξη του αυτοκράτορα Νικηφόρου Β΄, του Φωκά, ίδρυσε το 963 μ. Χ. την πρώτη Μονή στο Άγιο Όρος, τη Μονή της Μεγίστης Λαύρας. Μετά από αυτήν ιδρύθηκαν βαθμιαία και οι άλλες Μονές.
.......Παράλληλα με αυτές συστάθηκαν και λειτουργούν μέχρι σήμερα και τα άλλα είδη Μοναχισμού: Οι σκήτες, τα κελλιά, τα καθίσματα και οι καλύβες.΄Ολα αυτά  τα χρόνια, από τη σύστασή του μέχρι σήμερα, ο Αγιορείτικος Μοναχισμός γνώρισε ασφαλώς και περιόδους ακμής, αλλά και δύσκολα χρόνια, κατά τα οποία ποικιλότροπα δοκιμάστηκε, πάντοτε όμως έδωσε και δίδει τη δική του μαρτυρία, ως σύμβολο της δογματικής και της εθνικής ενότητας των Ορθοδόξων, ως προπύργιο της ορθόδοξης μοναχικής παράδοσης, ως σάλπιγγα της γνήσιας χριστιανικής διδασκαλίας, ως γαλήνιος λιμένας ταλαιπωρημένων ψυχών, ως τόπος εσωτερικής περισυλλογής.
.......Να ο λόγος για τον οποίο κρίναμε αναγκαία την αναφορά μας σήμερα στον Μοναχισμό, ο οποίος συμπλήρωσε φέτος χίλια και πενήντα χρόνια από την πρώτη εμφάνισή του στο Άγιο Όρος του Άθωνα, στην ιερή χερσόνησο της Χαλκιδικής. 

http://www.romfea.gr




Δείτε το μεγάλο αφιέρωμα
στις ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΕΣ ΜΝΗΜΕΣ


βασισμένο στο Βιβλίο ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ
του Σιμωνοπετρίτη Μοναχού Ανδρέα,
τ. Γραμματέα της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους

3269 - Η γενέτειρά του τίμησε τον Προηγούμενο Φιλάρετο Κωνσταμονίτη, 50 χρόνια μετά την κοίμησή του




Στο πλαίσιο των ΙΘ΄ Παυλείων διοργανώθηκε το βράδυ της Δευτέρας 17 Ιουνίου στο  κυριολεκτικά κατάμεστο Πολιτιστικό Κέντρο Φυτιάς Εσπερίδα αφιερωμένη στην οσιακή μορφή του γέροντα Φιλάρετου Κωνσταμονίτη που κατάγονταν από τη Φυτιά και φέτος συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από την κόιμησή του.
Χαιρετισμό απηύθυνε ο σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων ενώ εισηγήσεις έγιναν α) από τον ιερολογιώτατο Διάκονο π. Αθανάσιο Βουδούρη που κατάγεται από την Φυτιά και διακονεί στην Κύπρο, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Φιλάρετος Κωνσταμονίτης. Ένας αγιορείτης ηγούμενος από τη Φυτιά Ημαθίας» και β) ο πανοσιολογιώτατος αρχιμ. Πορφύριος Προδρομίτης, ηγούμενος της ιεράς μονής Τιμίου Προδρόμου Σκήτεως Βεροίας, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Πατήρ Φιλάρετος (Μάστορας) ένας ακόμη Ημαθιώτης όσιος».
Την εκδήλωση παρουσίασε με επιτυχία ο οσιολογιώατος μοναχός Παντελεήμων Προδρομίτης.
Ο χαιρετισμός του σεβασμιωτάτου:
«Μέ τή χάρη το Θεο ερά Μητρόπολη Βεροίας, Ναούσης καί Καμπανίας ργανώνει κατά τόν τρέχοντα ούνιο τά ΙΘ´ Παύλεια πρός τιμήν το δρυτο της γίου νδόξου ποστόλου Παύλου πό τόν γενικό τίτλο «ξουσία καί διακονία κατά τόν πόστολο Παλο».
σύγχρονος νθρωπος, περισσότερο σως πό τόν νθρωπο κάθε λλης ποχς, πιλέγει μεταξύ ξουσίας καί διακονίας τήν πρώτη, καί θεωρε διανότητο καί νδεχομένως ταπεινωτικό, ταν κατέχει τήν ξουσία, νά σκήσει ντ ατς τή διακονία. ν μως ατό σχύει γιά τούς συνηθισμένους νθρώπους, δέν σχύει γιά τούς γίους, δέν σχύει γιά λα κενα τά πιστά τέκνα τς κκλησίας πού κολουθον στή ζωή τους μέ ποφασιστικότητα τό παράδειγμα το Χριστο καί τό παράδειγμα τν γίων· γιά λους κείνους τούς ζηλωτές τν πατρικν παραδόσεων πού χουν ς στόχο καί σκοπό τς ζως τους πό ποια θέση καί ν βρίσκονται τή διακονία, καθώς ατή εναι κφραση γάπης, εναι μίμηση το Χριστο, εναι σφαλής δός σωτηρίας.
να πό ατά τά πιστά τέκνα τς κκλησίας μας, μία γία ψυχή πού ζησε στόν αἰῶνα μας καί νλθε τήν ορανοδρόμο κλίμακα μέ τήν σκηση καί τήν προσευχή, μέ τήν ταπείνωση καί τήν γάπη, να Γέροντα πού μετέτρεψε τή διακονία σέ διαρκές βίωμα τς ζως του χι πό νάγκη λλά πό γάπη πρός τόν Θεό καί τόν νθρωπο, μνημονεύουμε καί τιμομε σήμερα. Πρόκειται, βεβαίως, γιά τόν μακαριστό Γέροντα Φιλάρετο Κωνσταμονίτη, τόν εκλε γόνο τς Φυτεις, στόν ποο θελήσαμε νά φιερώσουμε τήν σπερίδα ατή πού πραγματοποιεται δ στή γενέτειρά του, μέ φορμή τή συμπλήρωση 50 τν πό τήν σιακή κοίμησή του.
Καί ποτελε ντως ελογημένη συγκυρία ατή πέτειος γιατί μακαριστός Γέροντας Φιλάρετος ποτελοσε τήν προσωποποίηση το νθρώπου πού ζε γιά νά διακονε τούς λλους, πού ζε γιά νά προσφέρει στούς δελφούς του χωρίς νά πολογίζει τόν προσωπικό του κόπο καί τόν προσωπικό του χρόνο.
Δέν εναι λλωστε τυχαο τίτλος πού πέλεξε γιά να πό τά κεφάλαια τς βιογραφίας το μακαριστο Γέροντα συγγραφέας της, ρχιμανδρίτης ωαννίκιος, στή σειρά «Σύγχρονες γιορείτικες μορφές» καί στό ποο περιγράφει μία πό τίς μακροχρονιότερες περιόδους τς ζως του, ατή τς γουμενίας του στή Μονή Κωνσταμονίτου. Καί τόν πιλέγει πό τά λόγια το διου το Χριστο, δείχνοντας τι ατόν κριβς τόν δρόμο καί τόν τρόπο πέλεξε στή ζωή του Γέρων Φιλάρετος.
« γούμενος ς διακονν …» ατός εναι τίτλος πού δέν τόν φήνει τεκμηρίωτο. «ς γούμενος», γράφει, «κανε τίς πιό ετελες ργασίες … Τόν συναντοσες τόν γέροντα, λλοτε νά ζυμώνη διος πρόσφορα, λλοτε στό φορνο, λλοτε στό ραφεο … γιος καθηγούμενος δέν φοβόταν μήπως λερώση’ τά χέρια του μέ κατώτερα τς ποιμαντικς ργα. Μλλον γνώριζε νά ξαγιάζη μέ τά ταπεινά ργα τά χέρια του τά μυρωμένα πό τήν ταπείνωση καί τούς κόπους καί νά τά προσφέρη στήν πηρεσία τς θείας καί ερς Μυσταγωγίας. Τό ξίωμα τς γουμενίας ταν δύνατον νά μεταβάλλη τόν ζυμωμένο μέ τήν ταπείνωση καί τήν πλότητα χαρακτήρα το παπα-Φιλάρετου».
τσι τόν περιγράφει βιογράφος κολουθντας τίς μαρτυρίες τν πατέρων τς μονς καί λλων γιορειτν πού τόν γνώρισαν καί τόν ζησαν πό κοντά, καί δικαιώνοντας τσι τά λόγια το Χριστο πού εχε κάνει σύνθημα τς ζως του μακαριστός Γέροντας Φιλάρετος, πό τήν πρώτη στιγμή πού φθασε στό γιο ρος, παρακινημένος πό τήν προτροπή το μεγαλομάρτυρος γίου Δημητρίου, τόν ποο πγε νά προσκυνήσει στόν τάφο του κατά τήν μέρα τς ορτς του καί μέρα τς παραδόσεως τς Θεσσαλονίκης στόν λληνικό στρατό, στίς 26 κτωβρίου το 1912.
Τό διο κενο βράδυ μφανίσθηκε στόν πνο του μεγαλομάρτυς γιος, γνός καί παρθένος, καί το πέδειξε τήν δό τς γγελικς ζως τν μοναχν στόν ορανογείτονα λλά καί γείτονα τς Θεσσαλονίκης θωνα. Γέροντας Φιλάρετος εχε μόλις πιστρέψει πό τήν μερική καί γιος Δημήτριος τόν παρότρυνε: «Μήν πηγαίνης στό χωριό σου. Φγε γιά τό γιον ρος, νά γίνης μοναχός».
Καί νεαρός ντώνιος, πως ταν τό βαπτιστικό νομα το Γέροντα, πάκουσε στήν οράνια ατή προτροπή καί πό τότε δέν παυσε νά πακούει ποτέ, σέ λη του τή ζωή. Καλλιέργησε τήν πακοή μαζί μέ τήν ταπείνωση καί τήν γάπη, μαζί μέ τήν προσευχή καί τή διαρκ λειτουργική ζωή. Γιατί διακονία χωρίς ταπείνωση δέν εναι φικτή· ν νθρωπος νομίζει πώς εναι σπουδαος καί σημαντικός καί μεγάλος καί νώτερος πό τούς λλους γύρω του εναι δύνατο νά θελήσει νά γίνει ατός πηρέτης τους· νά γίνει ατός πού θά σκύψει σάν τόν Χριστό νά τούς πλύνει τά πόδια· νά γίνει ατός πού σάν τόν καλό Σαμαρείτη θά σταματήσει τό ταξίδι του καί θά κατεβε πό τό ποζύγιό του γιά νά νεβάσει σ ατό τόν «μπεσόντα ες τούς ληστάς» καί τραυματισμένο σραηλίτη· νά γίνει ατός θυσία γιά τούς λλους, νά σταυρωθε γιά τή δική τους νάσταση.
Ατός ταν Γέροντας Φιλάρετος, νθρωπος τς ταπεινώσεως καί τς γάπης, πού δέν φρόντιζε μόνο νά ναπαύει καί νά προσφέρει στούς γύρω του ταν ταν ποτακτικός καί εχε τά δύσκολα διακονήματα το κελλάρη καί στή συνέχεια το κκλησιαστικο, λλά καί ταν στή συνέχεια γινε φημέριος τς Μονς καί γούμενος. Ατός ταν παρών πάντοτε καί παντο γιά νά ξυπηρετήσει καί νά διακονήσει τούς πάντες σέ τέτοιο μάλιστα σημεο πού σοι δέν τόν γνώριζαν δέν ναγνώριζαν στό πρόσωπό του τόν γούμενο τς Μονς. Διακονοσε τούς πάντες καί παρά τό βάρος τς λικίας καί τν εθυνν, γιατί διακονία, προσφορά, το λάφρυνε ατό τό βάρος, γιατί διακονία ταν γιά τόν Γέροντα σάν τήν προσευχή, σάν τή θεία Λειτουργία πού τόν ποσποσε πό τά γήινα καί τόν νέβαζε στά οράνια, στε ρισμένες φορές νά ξομολογεται στό τέλος μις κοπιώδους γρυπνίας, χι γιά νά περηφανευθε λλά γιά νά κφράσει τή διάθεση τς ψυχς του καί τήν γάπη του γιά τόν Θεό καί τή κοίμητη λατρεία του: «θά μποροσα νά ρχίσω λλη μία γρυπνία τώρα».
Ατόν τόν νθρωπο τς διακονίας, ατό τόν μοναχό τς πλήρους πακος καί ταπεινώσεως, ατόν τόν οράνιο νθρωπο μνημονεύουμε σήμερα, «ναθεωροντες τήν κβασιν τς ναστροφς» του δ στήν πίγεια πατρίδα του, τήν ποία στω καί άν γκατέλειψε νεαρός, εναι βέβαιο τι θά τήν εχε πάντοτε στίς προσευχές του. Τόν μνημονεύουμε γιά νά τιμήσουμε τήν σιακή βιοτή του καί νά τήν προβάλλουμε ς παράδειγμα ρετς, γιότητος καί διακονίας πρός τόν συνάνθρωπο σέ μιά ποχή πού χουμε νάγκη νά μπνευσθομε καί νά νισχυθομε στόν προσωπικό μας γώνα πό σεβάσμιες μορφές πού «γωνίσαντο τόν καλόν γνα» σάν ατή το Γέροντος Φιλαρέτου.
Στοιχεα πό τή ζωή καί τήν πνευματική διαδρομή του θά μς παρουσιάσουν πόψε ο δύο μιλητές μας, πανοσιολογιώτατος καθηγούμενος τς ερς Μονς Τιμίου Προδρόμου Σκήτης Βεροίας, ποος πό χρόνια προβάλλει μέ ρθρα καί μιλίες του τή σεπτή μορφή το Γέροντα Φιλαρέτου, τόν ποο διαιτέρως ελαβεται, καί ερολογιώτατος διάκονος π. θανάσιο Βουδούρη, γόνος τς γενετείρας το μακαριστο Γέροντα, τς Φυτεις.
Τούς εχαριστ θερμά καί τούς δύο πού μέ τίς εσηγήσεις τους συμβάλλουν στήν προβολή τς σιακς προσωπικότητος το Γέροντος Φιλαρέτου, ζωή το ποίου ποτελε παράδειγμα διακονίας γιά λους μας, διαιτέρως σέ μία ποχή γωιστική καί ξουσιαστική πως δική μας, καί σς καλωσορίζω λους στήν σπερίδα ατή μνήμης καί σεβασμο πρός τόν μακαριστό Γέροντα Φιλάρετο τόν Κωνσταμονίτη».



Σχετικά:

3268 - Γιατί οι Ρώσοι θα γιορτάσουν το 2016 την χιλιετή παρουσία τους στο Άγιο Όρος;

φωτογραφία: Αγιορειτική Φωτοθήκη

Είναι ήδη γνωστό πως το 2016 οι Ρώσοι θα γιορτάσουν με μεγαλοπρέπεια την δική τους Χιλιετηρίδα. Σαν έτος της ιστορικής παρουσίας τους στο Άγιο Όρος ορίζουν το 1016. Αναφορά στην χρονολογία αυτή κάνει ο Καθηγητής Πανεπιστημίου και Ακαδημαϊκός κ. Αντώνιος -Αιμίλιος Ταχιάος στην μελέτη του Η παρουσία Ρώσων μοναχών στον Άθω (11ος - 20ός αι.) :
.......Σε ένα από τα έγγραφα της Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Αθανασίου έχει περιληφθεί η υπογραφή του ηγουμένου της πρώτης ρωσικής μονής στον Άθω. Το έγγραφο αυτό είναι του έτους 1016 και αποτελούσε ένα συμφωνητικό μεταξύ των μοναχών Νικολάου και Συμεών και αφορούσε στη διοίκηση της μονής Ατζιϊωάννου. Μεταξύ των άλλων υπογραφών που βεβαιώνουν τη συμφωνία διαβάζουμε: «Γεράσιμος μοναχὸς ἐλέῳΘεοῦ πρεσβύτερος καὶ ἡγούμενος τῆς μονῆς τοῦ ῾Ρῶς μαρτυρῶν ὑπέγραψα ἰδιοχείρως». Οπωσδήποτε δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία ότι εδώ έχουμε μαρτυρία για ύπαρξη ρωσικής μονής στο Άγιον Όρος. Την εποχή εκείνη οι Ρώσοι και η χώρα τους προσδιορίζονταν ακόμη με το άκλιτο όνομα ῾Ρῶς, το οποίο για πρώτη φορά μνημονεύεται σε έγγραφο του πατριάρχου Φωτίου του έτους 867. Βεβαίως είναι δύσκολο να προσδιοριστεί πού ακριβώς βρισκόταν αυτή η μονή, διότι απλούστατα τίποτε περισσότερο δεν λέγεται γι’ αυτήν.

Σχετικό:1866 - Τα 112 Μοναστήρια του Άθω τον 11ο αιώνα

3267 - Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Παντοκρατορινός (Σχολάρχης Αθωνιάδας 1930-1931, 1932-1940)



.......Ένας από τους σπουδαιότερους σχολάρχες της Αθωνιάδας υπήρξε ο Αθανάσιος ο Παντοκρατορινός, ο οποίος δίδαξε σε δύο περιόδους πολύ σημαντικές για την όλη ιστορία της.
.......Την πρώτη περίοδο, κατά το σχολικό έτος 1912-1913 σε ηλικία 26 ετών, διάκονος τότε, απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, ευτύχησε, όπως γράφει ο ίδιος σε σημείωμά του στην οπίσθια σελίδα του «Προγράμματος μαθημάτων της Αθωνιάδος Σχολής κατά το έτος αυτής ξη΄ » (1912), να υποδεχθεί και να φιλοξενήσει στην Κεντρική Αθωνιάδα Σχολή τον ελληνικό στρατό, που απελευθέρωσε το Άγιον Όρος[1].
.......Από τα σωζόμενα έγγραφα φαίνεται ότι ήταν συστηματικός και μεθοδικός, γεννημένος για διδάσκαλος και Διευθυντής σχολείου.
.......Γεννήθηκε στη Μάδυτο τον Φεβρουάριο του 1886. Το 1901, σε ηλικία 15 ετών, ήλθε στην Ι. Μ. Παντοκράτορος και «υπετάχθη» στον αρχιμανδρίτη Στέφανο Παντοκρατορινό. Το 1903, μοναχός πλέον, γράφεται στην Αθωνιάδα, όπου φοίτησε 3 χρόνια και στη συνέχεια στη Μεγάλη του Γένους Σχολή.
.......Το 1912 διορίστηκε στην Αθωνιάδα ως Διευθυντής, ενώ ήταν ακόμη διάκονος, σε ηλικία 26 ετών.
.......Στην Αθωνιάδα δίδαξε επί ένα σχολικό έτος, 1912-1913, και το επόμενο έτος 1913 αναχώρησε για την Αθήνα, όπου φοίτησε στη Θεολογική Σχολή.
.......Το 1920 διορίστηκε αρχιγραμματέας στην Ι. Κοινότητα και επέστρεψε στο Άγιον Όρος. Ασχολήθηκε επιτυχώς με τα κοινά και υπήρξε μέλος της επιτροπής για τη σύνταξη του Καταστατικού Χάρτη του Αγίου Όρους.
.......Το 1930 διορίστηκε σχολάρχης της Αθωνιάδας. Ο ρόλος του είναι όλως ιδιαίτερος. Συνετέλεσε στην αναδιοργάνωση της Αθωνιάδας, η οποία επί των ημερών του απέκτησε οικοτροφείο, μεταστεγάστηκε στον εξωτερικό ξενώνα του Σεραγιού και πήρε νέα μορφή.
.......Από το έτος αυτό πλέον αρχίζει μια νέα περίοδος για την Αθωνιάδα.
.......Ο Αθανάσιος συνέταξε τον εσωτερικό κανονισμό, διατήρησε πρακτικά, προήδρευε στην Εφορεία, οργάνωσε με μοναστηριακό τυπικό την κοινοβιακή ζωή της σχολής, αύξησε το διδακτικό προσωπικό και οργάνωσε το διδακτικό ωρολόγιο πρόγραμμα των μαθημάτων.
.......Η Αθωνιάδα ξεκίνησε με σχολάρχη τον Αρχιμ. Αθανάσιο Παντοκρατορινό τον Νοέμβριο του 1930. Το έτος αυτό φοίτησαν 35 μαθητές και λειτούργησαν τέσσερις τάξεις: μία προκαταρκτική και τρεις του σχολαρχείου. Στη συνέχεια, τα επόμενα χρόνια θα λειτουργήσουν άλλες τέσσερις γυμνασιακές τάξεις, οπότε οι απόφοιτοι της Σχολής θα έπαιρναν άρτια μόρφωση[2].
.......Το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων στάθηκε αρωγός και ενέκρινε το πρόγραμμα της Σχολής.
.......Την περίοδο αυτή, δηλαδή το 1930-1931, υπό τη διεύθυνση του Σχολάρχου Αρχιμ. Αθανασίου Παντοκρατορινού, η Σχολή απέκτησε επιτελείο ικανό, ώστε να λειτουργήσει αρκετά καλά. Από την πρώτη στιγμή ο Αρχιμ. Αθανάσιος προέβη σε διάφορες ενέργειες προς εξεύρεση και παραμονή αξιόλογου καθηγητικού προσωπικού. Έτσι, αμέσως με την ανάληψη των καθηκόντων του, ζήτησε από το Ελληνικό Κράτος να αναγνωρίζεται η υπηρεσία στην Αθωνιάδα ως συντάξιμη[3]. Μετά από πολύ αγώνα και επίμονες προσπάθειες του Αθανασίου μόλις το 1939 αποκτούν αίσιο τέλος οι ενέργειές του αυτές και αναγνωρίστηκε ως συντάξιμη η υπηρεσία στην Αθωνιάδα[4].
.......Το διδακτικό προσωπικό κατά το πρώτο έτος από την αναδιοργάνωση της Αθωνιάδας του 1930 αποτελούσαν, εκτός από τον Άρχιμ. Αθανάσιο Παντοκρατορινό, Θεολόγο, που δίδαξε Θρησκευτικά σ’ όλες τις τάξεις και Ελληνικά στην Β’ τάξη, ο φιλόλογος Κωνστ. Λιναράς, που δίδαξε Ελληνικά και Ιστορία, ο γεωπόνος Αθ. Μπήκας που δίδαξε Γεωπονικά, Γαλλικά, Γεωγραφία και Φυσική και ο δημοδιδάσκαλος Αριστ. Κάντας που δίδαξε Ελληνικά, Γεωγραφία, Ιστορία, Ιχνογραφία, Καλλιγραφία στην Α’ τάξη καθώς και Μαθηματικά σ’ όλες τις τάξεις.
.......Οικονόμος διορίστηκε ο Γέροντας Στέφανος Γρηγοριάτης, ο οποίος είχε την ευθύνη του κοινού συσσιτίου της Σχολής και τη διεύθυνση του οικοτροφείου.
.......Παροικονόμος, δηλαδή βοηθός του Οικονόμου, τοποθετήθηκε ο Γέροντας Ευστράτιος Ξηροποταμινός.
.......Υπεύθυνος του Ναού της Σχολής (της Αποτομής του Τίμιου Προδρόμου) και της λατρευτικής ζωής ανέλαβε ο ιερομόναχος Διονύσιος Λαυριώτης, ενώ στην τράπεζα υπεύθυνος ο Ιωακείμ Μοναχός και φύλακας, πορτάρης και καμπανάρης ο πατήρ Ιωαννίκιος.
.......Αγιορείτες  πατέρες επανδρώνουν με ενθουσιασμό τη Σχολή.
.......Μέλη της Εφορείας, την πρώτη χρονιά, ήσαν ο Ιερομόναχος Ανδριανός Βατοπαιδινός, ο Ιερομόναχος Αθανάσιος Ξηροποταμινός και ο Γέροντας Ιωάσαφ Αγιοπαυλίτης, ο οποίος είχε διατελέσει το σχολικό έτος 1908-1909 σχολάρχης της Αθωνιάδας, και πρόεδρός της ο Σχολάρχης Αρχιμ. Αθανάσιος Παντοκρατορινός.
.......Στο τέλος  της πρώτης σχολικής χρονιάς ο Αθανάσιος Παντοκρατορινός αναγκάστηκε να υποβάλει την παραίτησή του και επέστρεψε στην Ι. Μονή του.
.......Αιτία της παραιτήσεως αυτής υπήρξαν οι προσπάθειες αντιπροσώπων της Ιεράς Κοινότητας να αποδυναμωθεί ο Σχολάρχης, να αλλάξουν βασικά άρθρα του Οργανισμού της Αθωνιάδος Ιερατικής Σχολής του 1930, καθώς και οι ενέργειες των Εφόρων που γίνονταν χωρίς την ενημέρωση του Σχολάρχη. Αφορμή δόθηκε, όταν του ανακοινώθηκε ότι μειώθηκε ο μισθός του από 54.000 δραχμές σε 35.000 δραχμές. Ο Αρχιμ. Αθανάσιος το θεωρεί αυτό «ως εύσχημον απόλυ- σιν». Στην υποβολή της παραιτήσεώς του, στις 15 Ιουλίου 1931, ανέφερε ότι διαμαρτύρονταν, διότι «οι τρεις των έφορων ενεργούσι και άνευ Σχολάρχου, ως τετάρτου μέλους και προέδρου της Εφορείας, κατά παράβασιν του Σχολικού Κανονισμού» (Οργανισμός της Αθωνιάδος Ιερατικής Σχολής εγκριθείς υπό της Ι. Δισενιαυσίου την 27 Αυγούστου 1930 άρθρ. 4 και 10)[5].
.......Η Ι. Κοινότητα με απαντητικό έγγραφο στις 19-6-1931 δεν αποδέχτηκε την παραίτηση και τον παρακάλεσε να ανακαλέσει και να παραμείνει στη θέση του Σχολάρχου.
.......Ο Αρχιμ. Αθανάσιος από την Ι. Μονή Παντοκράτορος, με επιστολή του στις 22 Ιουλίου 1931, επέμεινε στην παραίτησή του: «Διά τούτο αναγκάζομαι να επαναλάβω την υποβολήν παραιτήσεως, εφ όσον οι όροι, οι προκαλέσαντες αυτήν δεν αίρονται, αλλά μένουσιν αμετάβλητοι»[6].
.......Όταν η Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας πληροφορήθηκε την παραίτηση του Σχολάρχου Αρχιμ. Αθανασίου Παντοκρατορινού απέστειλε στην Ι. Κοινότητα εκτενές έγγραφο διαμαρτυρίας για τη γενομένη παραίτηση, ανέφερε την αντίθεσή της προς αυτήν και με την ευκαιρία ζήτησε την επίλυση και άλλων θεμάτων που αφορούσαν τη Σχολή.
.......Στο εκτενές έγγραφο που απέστειλε με αριθμό πρωτοκόλλου 333/20-7-1931[7] η Ι. Μονή Μεγίστης Λαύρας:
.......α) Ως προς την παραίτηση του Σχολάρχου Αρχιμ. Αθανασίου Παντοκρατορινού από τη θέση της διευθύνσεως της Αθωνιάδας εξέφραζε τη λύπη της Μονής: «πολύ μας ελύπησεν… καθόσον το παρελθόν έτος απέδειξε την πανοσιολογιότητά του, Διευθυντήν δραστήριον σοβαρόν ενδεδειγμένον διά τοιαύτην νεοσύστατον θέσιν διά να παγιωθή η υπόστασις της Σχολής…»[8]
.......Ζητούσε να μείνει το καθεστώς της μισθοδοσίας, όπως ήταν, ώστε να εκλείψει η αφορμή της παραιτήσεως και να ανακαλέσει[9] ο Αθανάσιος την παραίτησή του.
.......Η Ι.Μ.Μ. Λαύρας τόνιζε ότι έπρεπε οι μισθοί των καθηγητών να μείνουν όπως είναι και να μη γίνουν περικοπές «διότι όταν ο Καθηγητής δεν έχει τον υπό του νόμου οργανικόν μισθόν, ουδέποτε θα προτίμηση να έλθη να κλεισθή εις άγιον Όρος».
.......β) Ζητούσε  να είναι οι καθηγητές της Σχολής Ιερομόναχοι Αγιορείτες και πρότεινε δύο Αγιορείτες, μεταξύ αυτών και τον Γέροντα Ιωακείμ Ιβηρίτη.
.......γ) Διαφωνούσε για την ένωση των κοιτώνων της μεγάλης αίθουσας, διότι «ο κανονισμός της Σχολής απαγορεύει (αυτό) διαρρήδην, διότι η Αθωνιάς έχει τύπον Μονής και οι μαθηταί Μοναχοί, και ως τοιούτοι, πρέπει να έχη έκαστος το δωμάτιόν του». Υπενθύμιζε ότι στη Σχολή υπάρχουν 50 δωμάτια διαθέσιμα για τους μοναχούς-μαθητές και αυτά έπρεπε να χρησιμοποιηθούν. Για τους κοσμικούς πρότεινε να πειστεί η Ι. Σκήτη του Σεραγιού να παραχωρήσει το συνεχόμενο Νοσοκομείο για τη διαμονή τους.
.......δ) Εξέφραζε την απορία της για τη σπουδή «προς αναθεώρησιν των θεμελιωδών άρθρων του κανονισμού, επί θύραις ούσης της Δισενιαυσίου Συνάξεως» ως μόνου αρμοδίου διοικητικού οργάνου διά την τροποποίηση κανονιστικών διατάξεων και Οργανισμών.
.......Με την επιμονή του Αρχιμ. Αθανασίου στην παραίτησή του αναγκάστηκε η Ι. Κοινότητα να εκλέξει για το σχολικό έτος 1931-1932 άλλον και γι’ αυτό κάλεσε τον Αρχιμ. Ιωακείμ Ιβηρίτη.
.......Τον Ιούνιο του 1931 η Ι. Κοινότητα αποφάσισε να διδάξουν κληρικοί ή μοναχοί στην Αθωνιάδα, έτσι απολύουν τους λαϊκούς Κωνσταντίνο Λιναρά και Αριστοτέλη Κάντα. Και οι δύο είχαν προταθεί τον περασμένο χρόνο από τον Υπουργό Παιδείας Γεώργιο Παπανδρέου με έγγραφο Αριθμ. Πρωτ. 74 439 / 28 Νοεμβρίου 1930 το οποίο έστειλε προς το Υπουργείο Εξωτερικών. Ο Κων. Λιναράς ήταν αριστούχος φιλόλογος του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και ο δημοδιδάσκαλος Αριστ. Κάντας ειχε μετεκπαιδευθει στην Ευρώπη.
.......Στις 31 Οκτωβρίου του 1931 τροποποιείται ο Οργανισμός της Σχολής από την Ιερά Κοινότητα με σκοπό να περιορίσουν τις αρμοδιότητες του Σχολάρχου. Οι συντάξαντες το κείμενο φαίνεται ότι αγνοούσαν βασικούς εκπαιδευτικούς νόμους και δείχνουν ότι κινήθηκαν από εμπάθεια προς τον Σχολάρχη Αρχιμ. Αθανάσιο Παντοκρατορινό. Η ενέργεια αυτή της Ι. Κοινότητας δεν ήταν σύμφωνη με τον Καταστατικό Χάρτη του Αγίου Όρους, ο οποίος την αρμοδιότητα αυτή την παραχωρεί μόνο στην Ιερά Δισενιαύσιο Σύναξη[10]. Το Υπουργείο Παιδείας, όπως ήταν φυσικό, δεν ενέκρινε τον Οργανισμό αυτό.
.......Το επόμενο σχολικό έτος 1932-1933 επανήλθε ως σχολάρχης ο Αρχιμ. Αθανάσιος Παντοκρατορινός «Παρακληθείς υπό της Εφορείας, της Ι. Κ. και του Διοικητού επανήλθε, γενομένων δεκτών των αντιλήψεών του»[11] και παρέμεινε μέχρι το σχολικό έτος 1940-1941. Κατά την περίοδο αυτή δίδαξε το μάθημα της Αγιορειτικής Ιστορίας, στοιχεία Κ. Διαθήκης, Δογματικής, Πατρολογίας και Εκκλησιαστικής Μουσικής.
.......Η Αθωνιάδα είδε επί της σχολαρχίας του Αρχιμ. Αθανασίου Παντοκρατορινού καλές ημέρες. Κατά την περίοδο της σχολαρχίας του επισκέφθηκε το Άγιον Όρος ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Βασιλεύς Γεώργιος Β’. 

.......Επίσκεψη του Ελευθερίου Βενιζέλου  στο Άγιον Όρος 
.......Στις αρχές Μαΐου του 1930 πραγματοποιήθηκε επίσημη επίσκεψη του Πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου στο Άγιον Όρος.

Στην Ιερά Μονή Ιβήρων
.......Το ατμόπλοιο «Κανάρης», το οποίο μετέφερε τον Πρωθυπουργό, έπρεπε σύμφωνα με το πρόγραμμα να λιμενισθεί στην Ι. Μονή Μεγίστης Λαύρας όπου θα γινόταν και η επίσημη υποδοχή. Λόγω όμως σφοδρής θαλασσοταραχής το ατμόπλοιο «Κανάρης» ελιμενίσθη στην Ι. Μονή Βατοπαιδίου και εκεί αποβίβασε τον Πρωθυπουργό. Εκεί τον υπεδέχθη ο εκπρόσωπος της Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας Ευλόγιος Κουρίλας. Στην προσφώνηση προς τον Πρωθυπουργό, η οποία μάλιστα ήταν μεγάλη, 20 σελίδες, κατέληγε ο Ευλόγιος με τρεις προτάσεις: «Να ανασυσταθή η Αθωνιάς Ακαδημία διά την πνευματικήν μόρφωσιν. Να συσσωματωθεί εις Σχολήν Καλών Τεχνών η εγκατεσπαρμένη διάθεσις και επίδοσις των μοναχών εις την ζωγραφικήν και την ξυλογλυπτικήν και χειροτεχνίαν. Να ιδρυθεί Τυπογραφείον, διά να τυπώνονται αί μελέται των χειρογράφων και άλλα πολύτιμα βιβλία».

Στο Πρωτάτο
.......Ο Πρωθυπουργός στην απάντησή του «υπεσχέθη εισόδημα έναντι των απαλλοτριώσεων, υπεσχέθη την Αθωνιάδα Ακαδημίαν, το Τυπογραφείον και την Σχολήν των Καλών Τεχνών, ιδίως διά την αγιογραφίαν και ξυλογλυπτικήν». 

.......Επίσκεψη Βασιλέως Γεωργίου Β’ στο Άγιον Όρος και την Αθωνιάδα 
.......Το Σάββατο 29 Μαΐου 1933 επισκέφθηκε το Άγιον Όρος ο βασιλεύς Γεώργιος Β’ με τον πρίγκηπα Πέτρο· κατά την παραμονή του στο Άγιον Όρος, μετά την υποδοχή στο Πρωτάτο και το παρατεθέν γεύμα στο κονάκι της Ι. Μ. Ιβήρων, επισκέφθηκε την Αθωνιάδα[12].

Στο κονάκι της Ιεράς Μονής Ιβήρων
.......Η Ι. Κοινότητα του Άγιου Όρους ανέθεσε στον Σχολάρχη της Αθωνιάδας Αρχιμ. Αθανάσιο Παντοκρατορινό και στον προηγούμενο Ευθύμιο Κουτλουμουσιανό να συνοδεύσουν τον βασιλέα κατά την περιοδεία του στις Ιερές Μονές. Τον βασιλέα συνόδευσε και ο προσωρινός Διοικητής του Αγίου Όρους κ. Κωνσταντίνος Βαλτής.[13] 

.......Οι Καθηγητές 
Η πρόσληψη των καθηγητών γινόταν με σύμβαση για ένα σχολικό έτος. Τον Μάϊο οι καθηγητές υπέβαλλαν αίτηση, εφόσον επιθυμούσαν, για να επαναδιοριστούν. Όσοι υπηρετούσαν ήδη στην Αθωνιάδα συνήθως υπέβαλαν κοινή αίτηση.
.......Οι αιτήσεις καθηγητών ήταν πάντοτε αρκετές. Προέρχονταν σχεδόν απ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδος και οι λόγοι

Παραπομπές
1. Βλ. Παράρτημα, σ. 354.
2. Αγιορειτικόν Ημερολόγιον 1932, ετος ΣΤ’, «Η παιδεία εν αγίω Όρει», Η Αθωνιάς Ιερατική Σχολή, σ. 45.
3. Α.Α. 14 (φ8) Πρωτόκολλον των εισερχομένων και εξερχομένων επιστολών της Ιερατικής Αθωνιάδος Σχολής Νοέμβριος 1930, σ. 1, Αριθμ. εξερχ. εγγράφου 1/30-11-1930.
4. Έκθεσις του Σχολάρχου προς την Ι. Κοινότητα, 31 Μαΐου 1939.
5. Στο υπόμνημα, «αφορών την της Αθωνιάδος λειτουργίαν από 1930-…», σ. 23, ο Αρχιμ. Αθανάσιος Παντοκρατορινός αναφέρει ότι το σχολ. ετος 1931-32 «είχε παραιτηθή διαφωνήσας εις την τροποποίησιν άρθρων του κανονισμού».
6. Επιστολή Αρχιμ. Αθανασίου Παντοκρατορινού προς Ι. Κοινότητα της 22-7-1931.
7. Έγγραφο Ι. Μ. Μεγ. Λαύρας 333/20-7-1931, το οποίο υπογράφουν οι Επίτροποι Προηγ. Μάξιμος και Γέρων Μελέτιος.
8. Έγγραφο Ι. Μ. Μεγ. Λαύρας 333/20-7-1931, δ.π.
9. Έγγραφο Ι. Μ. Μεγ. Λαύρας 333/20-7-1931, δ.π.
10. Νομοθετικό Διάταγμα Περι κυρώσεως του Καταστατικού Χάρτου του Αγίου Όρους της 10/9/1926 άρθρο 6.
11. «Υπόμνημα, αφορών την της Αθωνιάδος λειτουργίαν από 1930-…», δ.π., σ. 23.
12. Μακεδονικόν ημερολόγιον 1933, σ. 163.
13. Μακεδονικόν ημερολόγιον 1933, σ. 165.


Πηγή: Νικηφόρου  Κωνσταντίνου (Μικραγιαννανίτου) 
Μητροπολίτου Κεντρώας Αφρικής 
(πρώην σχολάρχου  Αθωνιάδος Εκκλησιαστικής Ακαδημίας), 
Η Αθωνιάδα Ακαδημία κατά τη δεύτερη  περίοδο (1842-1940)
Μικρά Αγία Άννα, Άγιον  Όρος, Α΄έκδοση 2012