Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2012

594 - Ένα πραγματικό περιστατικό που συνέβη σε Κελλί της Καψάλας.

Τα δάκρυα της Παναγίας


.........Βρισκόμουν στο Άγιον Όρος για ν’ αγοράσω αγιορείτικο εργόχειρο. Το αγιορείτικο εργόχειρο είναι τα πράγματα που κατασκευάζουν οι μοναχοί όπως θυμίαμα, κομποσχοίνι και άλλα, τα οποία πωλούν και προσπορίζονται έτσι τα προς το ζην. Μου είπαν στις Καρυές, στην πρωτεύουσα του Αγίου Όρους, ότι θα έβρισκα δάκρυα της Παναγίας και μικρές φορητές εικόνες από μελισσοκέρι στην Καψάλα. Μου υπέδειξαν επίσης και σε έναν τοπικό χάρτη και το κελλί που τα πουλούσε.
.........Τα δάκρυα της Παναγίας είναι κομποσχοίνια ή κατ’ άλλους κομπολόγια φτιαγμένα από καρπούς ενός φυτού που λέγεται δάκρυ της Παναγίας. Ο Γεράσιμος Σμυρνάκης στο βιβλίο του Άγιον Όρος που εκδόθηκε το 1903 γράφει:
.........«Ενταύθα καλλιεργείται και το καλαμώδες φυτόν, εκ των ασταχύων του οποίου εξάγονται από του μηνός Ιουλίου μέχρις Οκτωβρίου κόκκοι σκληροί και φαιόχροοι, καλούμενοι εν τω Αγίω Όρει Δάκρυα της Παναγίας, και του οποίου η καλλιέργεια, αναπτυσσομένου και μέχρι μέτρου, απαιτεί μάλλον τελματώδη μέρη ήτοι αφθονούντα υδάτων.
.........Εκάστης δε οκάδος των ανωτέρω κόκκων η αξία ανέρχεται εις γρόσια 10-25. Τούτους οι διάφοροι μοναχοί αγοράζοντες, κατασκευάζουσι κομβολόγια, συνδέοντες δια σύρματος, όπερ διαπερώσι δια των φύσει υπαρχουσών διατρήσεων αυτών.
.........Απεκλήθησαν δε Δάκρυα της Παναγίας, ως λέγεται, υπό των ησυχαστών, διότι αύτη εμφανισθείσα εις τον εν τη καλύβη του Αγίου Παντελεήμονος διαμένοντα Γέροντα υπέδειξεν αυτώ την καλλιέργειαν του φυτού τούτου προς πόρον ζωής, καθ' ον χρόνον ηδημόνει δακρύων, μη δυνάμενος ένεκα του γήρως να προσπορίζηται τα προς ζωάρκειαν αυτού.».
.........Η Καψάλα είναι περιοχή των Καρυών με αρκετά κελλιά. Η διαμονή εκεί για τους μοναχούς θεωρείται δύσκολη επειδή το μέρος έχει πολύ υγρασία και κρύο, ιδιαίτερα το χειμώνα. Φανταστείτε δύο ορεινούς βραχίονες να πέφτουν κάθετα στη θάλασσα ψηλά από τις Καρυές και ο ένας απ' αυτούς να κάνει μία δίπλα γύρω από τον άλλον.
.........Στο εσωτερικό βάθος αυτής της κλειστής δίπλας βρίσκεται η Καψάλα. Η περιοχή μαζεύει το νερό από τις γύρω περιοχές και δεν θερμαίνεται αρκετά από τον ήλιο, αφού οι ακτίνες του ηλίου εμποδίζονται από τους ψηλούς ορεινούς κάθετους όγκους. Ερημικώτατη και άκρως ασκητική την ονομάζουν γι’ αυτό το λόγο οι πατέρες.
.........Μετά από κατηφορική και δύσκολη πορεία μιάμισης ώρας, μέσα σε μια σκοτεινή και άγρια φύση, έφτασα τελικά στο κελλί του οσίου Νικοδήμου, όπου, όπως μου είχαν πει, ο μοναχός που έμενε εκεί κατασκεύαζε και πουλούσε τα δάκρυα της Παναγίας.
.........Το κελλί του οσίου Νικοδήμου ήταν μικρό σε μέγεθος. Χτισμένο με την παραδοσιακή πέτρινη αρχιτεκτονική του Αγίου Όρους είχε ισόγειο και ανώγειο. Στο ισόγειο, όπως ανακάλυψα αργότερα, είχε ένα χώρο που χρησιμοποιούνταν ως καθιστικό και άλλον έναν μεταμορφωμένο σε μικρή εκκλησία. Η μικρή αυτή μονόχωρη εκκλησία ετιμάτο επ' ονόματι του οσίου Νικοδήμου του αγιορείτου, προεξάρχουσα μορφή του πνευματικού κινήματος των Κολλυβάδων, κινήματος που αναζωογόνησε την Ορθοδοξία τον 18ο αιώνα.
.........Χτύπησα την πόρτα. Δεν πήρα απάντηση. Παρατήρησα ότι η πόρτα ήταν σάπια και στηριζόταν σε δύο ξεχαρβαλωμένους σκουριασμένους μεντεσέδες. Ξαναχτύπησα προσεκτικά για να μην διαλυθεί στα χέρια μου. Άκουσα κάτι σαν θόρυβο από μέσα. Ευλόγησον πάτερ, είπα. Ο Θεός μου απάντησε κάποιος από μέσα και ταυτόχρονα η ξύλινη πόρτα άνοιξε.


.........Στην πόρτα εμφανίστηκε ένας νέος σχετικά μοναχός. Ψηλός, ξερακιανός που φαινόταν ιδιαίτερα καταβεβλημένος από τη σκληρή ζωή σ' εκείνο τον τόπο και κάπως άρρωστος. Έσκυψα να του φιλήσω τα χέρι ως ένδειξη σεβασμού, αλλά αρνήθηκε. Με ρώτησε τι ήθελα. Του εξήγησα ότι αγοράζω αγιορείτικο εργόχειρο, το οποίο μεταπουλώ σε κοσμικούς και βγάζω τα προς το ζην. Μου σύστησαν το όνομά του ως κάποιου που κατασκευάζει κομπολόγια με δάκρυα της Παναγίας. Κομποσχοίνια είναι, όχι κομπολόγια, μου απάντησε στεγνά κι απότομα. Τον είδα έτοιμο να σταματήσει τη συζήτηση και να κλείσει την πόρτα. Τότε άρχισα να του μιλώ γι' άλλους πατέρες που μου πουλούσαν εργόχειρο αναφέροντας πολλά ονόματα πατέρων, ενώ ταυτόχρονα του ζητούσα συγγνώμη για το λάθος μου. Ηρέμησε κάπως. Ίσως κάποιο όνομα απ' αυτά που του είπα να του ήταν γνωστό. Πόσο τ' αγοράζεις με ρώτησε. Πόσο τα πουλάς αντέτεινα. Τον είδα διστακτικό και απόμακρο. Η ερώτησή μου ήταν λάθος. Με χαμηλή φωνή του είπα ότι το να φτιάχνει κάποιος κομποσχοίνια από δάκρυα της Παναγίας ήταν σπάνιο, αφού απαιτούσε πολύ κόπο να τρυπήσεις τους σκληρούς καρπούς. Ήμουν διατεθειμένος να του πληρώσω εκείνη τη στιγμή όσο ήθελε, σε όποια τιμή μου έλεγε. Του εξήγησα ότι το κέρδος μου ήταν ένα μικρό ποσοστό της αξίας αγοράς και ότι ταυτόχρονα αναλάμβανα όλο το ρίσκο. Το εργόχειρο μπορεί να μην πουλιόταν, εγώ όμως δεν θα το επέστρεφα πίσω. Συνέχιζε όμως αυτός να παραμένει διστακτικός. Άλλαξα τότε τη συζήτηση και τον ρώτησα αν πράγματι το κελλί του ετιμάτο επ' ονόματι του οσίου Νικοδήμου του αγιορείτου. Απάντησε ναι, ο όσιος ασκήτεψε μάλιστα στο ίδιο το κελλί για κάμποσο χρόνο μου είπε. Με έκδηλη χαρά τότε του απάντησα ότι το βιβλίο του οσίου "Αόρατος πόλεμος" που πρωτοεκδόθηκε το 1796 ήταν ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία κι άρχιζα να του μιλώ με ενθουσιασμό για το βιβλίο. Θα μπορούσε άραγε να μ' αφήσει να προσκυνήσω στην εκκλησία, στο κελλί που ασκήτεψε ο άγιος; Αυτό ήταν, χαμογέλασε δειλά και με προσκάλεσε μέσα.
.........Με πήγε στην εκκλησία να προσκυνήσω. Η εκκλησίτσα ήταν σκοτεινή και υγρή. Αφού προσκυνήσαμε τον Δεσπότη Χριστό και τη Θεοτόκο, αυτός με βαθιές μετάνοιες κι εγώ με σταυρούς, μ' οδήγησε μπροστά σε μία παλαιά εικόνα του οσίου Νικοδήμου. Προσκυνήσαμε την εικόνα και σταθήκαμε λίγο εκεί κοιτώντας την σιωπηλά. Μετά επιστρέψαμε στο καθιστικό. Μ' άφησε εκεί χωρίς να μου πει να καθίσω και πήγε να μου φέρει το εργόχειρο. Περιεργαζόμουν το καθιστικό όρθιος. Ένα ξύλινο τραπέζι με δύο καρέκλες κι έναν πάγκο. Το μέρος δεν θερμαινόταν και μύριζε έντονα μούχλα. Μερικές ξεθωριασμένες χάρτινες εικόνες στους τοίχους και μερικά βιβλία ψηλά στα ράφια. Πρόσεξα ότι κάποια ήταν ρωσικά.
.........Ο μοναχός επέστρεψε και έφερε μαζί του κάμποσα κομποσχοίνια με δάκρυα της Παναγίας. Μου τα έδειξε και μου είπε ότι δεν ήξερε πόσο κάνουν. Ας του έδινα ότι ήθελα. Ήρθα σε δύσκολη θέση. Τι θα μπορούσα να του δώσω; Τον ρώτησα πόσο τα πουλούσε σε άλλους. Μου απάντησε ότι τα έδινε σε άλλους μοναχούς από σκήτες ή μονές κι αυτοί σε αντάλλαγμα του έδιναν τρόφιμα ή αναγκαία πράγματα για την μικρή του εκκλησία. Ήταν η πρώτη φορά που θα πουλούσε κάτι σ' έναν κοσμικό.
.........Συνέχιζα να είμαι σε δύσκολη θέση, γιατί ήταν και για μένα η πρώτη φορά που αγόραζα τέτοια κομποσχοίνια. Δεν είχα μέτρο σύγκρισης. Τότε έβγαλα όσα χρήματα είχα στο περτοφόλι μου και του είπα να πάρει όσα θέλει. Ήρθε σε δύσκολη θέση. Κοιταζόμασταν αμήχανα. Ένιωθα ότι ήταν έτοιμος να μου τα χαρίσει, αλλά καταλάβαινα ότι είχε απόλυτη ανάγκη μερικά χρήματα.
.........Τότε τον ρώτησα αν ήξερε ρωσικά, επειδή έβλεπα να έχει κάποια ρωσικά βιβλία. Μου είπε ότι ήταν αυτοδίδακτος και ότι μάθαινε απ' αυτά τα βιβλία. Του ζήτησα να τα δω. Με ρώτησε έκπληκτος αυτός αυτή τη φορά, αν ήξερα ρωσικά. Του είπα ναι, τελειώνω τώρα ρωσικά στη σχολή βαλκανικών γλωσσών του ΙΜΧΑ.
.........Άστραψαν με χαρά τα μάτια του και μου είπε κάτι σε σπασμένα ρωσικά.
.........Ανταπάντησα γρήγορα σε ωραία ρωσικά που μου' μαθε η δασκάλα μου, φιλόλογος Τ. Μ. Τρέμοντας από έξαψη μου έφερε ένα γράμμα γραμμένο στα ρωσικά να το διαβάσω, μου πρότεινε να καθήσω, ζητώντας μου συγγνώμη που με είχε τόσην ώρα όρθιο, και ταυτόχρονα έβαζε μπροστά μας ένα πλαστικό κουτί γεμάτο με φουντούκια κι αμύγδαλα που ξετρύπωσε από κάπου. Ως φαίνεται αυτό θα ήταν το δείπνο μας.
.........Ξέρεις το ρωσικό περιοδικό "Ορθόδοξος προσκυνητής (Православный паломник) με ρώτησε; Κάποιος ρώσος μοναχός από την ιερά μονή του Αγίου Παντελεήμονος μας έκανε συνδρομητές, εμένα και κάποιους άλλους μοναχούς, και αποφάσισα να μάθω ρωσικά για να το διαβάζω. Συγγενείς μού έστειλαν τα απαραίτητα, λεξικό, γραμματική, μέθοδο άνευ διδασκάλου και ξεκίνησα. Όταν προχώρησα λίγο στην γλώσσα, άρχιζα να διαβάζω κάποια εύκολα κείμενα από το περιοδικό, ξεκινώντας από τη στήλη της αλληλογραφίας, στην οποία δημοσιεύονταν γράμματα των αναγνωστών με ερωτήσεις, απορίες και σχόλια.


.........Μια μέρα διάβασα το γράμμα μιας αναγνώστριας του περιοδικού από κάποια μακρινή πόλη της Σιβηρίας. Στο γράμμα παραπονιόταν ότι ο θεός δεν υπάρχει, αφού όντας μόνη στη ζωή, ανύπαντρη μητέρα με ένα παιδί 18 χρονών, ήρθε η στιγμή και το παιδί της πέθανε σε ατύχημα. Το σκότωσε αυτοκίνητο που οδηγούσε μεθυσμένος οδηγός, καθώς περνούσε τη διάβαση ενός δρόμου. Ο θεός, αν υπήρχε, ήταν κακός.
.........Της στέρησε το μονάκριβό της παιδί, αυτό που τόσο δύσκολα και με ανέχεια μεγάλωσε, υπομένοντας αγγόγυστα όλες τις ταπεινώσεις. Τον μεγάλωσε χριστιανικά, έκανε τα πάντα για να τον προφυλάξει από κακοτοπιές, και να πως ο θεός την αντάμειβε. Τον πήρε τόσο νέο στο θάνατο. Γιατί; Την άφησε μόνη στη ζωή, χωρίς στήριγμα, χωρίς αποκούμπι. Τι νόημα είχε πια η ζωή της; Θα έδινε ένα τέλος σ' αυτήν.
.........Με σπάραξε η κραυγή αυτής της μάνας, όταν τελείωσα την μετάφραση, μου είπε. Προσευχόμουν όλη μέρα στο θεό γι' αυτήν. Παναγιά μου, έλεγα, παρηγόρησε αυτή την καρδιά, κάνε το θαύμα σου! Έγραψα αμέσως ένα γράμμα στη ρωσίδα μάνα με άτεχνα και λανθασμένα ρωσικά. Είχε στη στήλη αλληλογραφίας του περιοδικού μόνο το ονοματεπώνυμό της και την πόλη, αλλά σκεφτόμουν ότι μπορεί η πόλη να ήταν μικρή και να την βρουν. Της έγραφα πως ήμουν ένας μοναχός στον Άγιο Όρος που ζούσε στην ερημιά. Η επιστολή που έστειλες στο περιοδικό μ' άγγιξε βαθύτατα και προσεύχομαι νύχτα μέρα για σένα. Της έγραφα λόγια παρηγορητικά. Ο θεός της έλεγα υπάρχει κι αυτός ξέρει καλύτερα. Η ζωή δεν σταματάει σ' αυτή τη ζωή, ίσα ίσα αρχίζει μετά θάνατον και άλλα τέτοια.
.........Σε λίγο καιρό πήρα ένα γράμμα. Ήταν απ' αυτήν, αυτό είναι που διαβάζεις τώρα. Ήταν έτοιμη ν' αυτοκτονήσει, να πέσει από το παράθυρο από το ψηλό κτίριο που ζούσε, όταν χτύπησε εκείνη τη στιγμή το κουδούνι της κάτω εισόδου. Ασυναίσθητα κατέβηκε κάτω από το παράθυρο και πήγε να ρωτήσει ποιος ήταν. Ήταν ο ταχυδρόμος και της έφερνε εκείνη τη στιγμή ένα γράμμα. Το γράμμα που έγραψε ένας άγνωστος της μοναχός του Αγίου Όρους χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και της μιλούσε για το γιο της. Από το Άγιον Όρος! Ένα γράμμα χωρίς την πλήρη διεύθυνσή της, αλλά ο ταχυδρόμος έκανε τον κόπο, έψαξε και την βρήκε. Έκλαιγε με λυγμούς. Ήταν ο θεός που της έστελνε αυτό το γράμμα.
.........Διάβαζα και μετέφραζα το γράμμα της "…Ο Θεός δεν με ξέχασε. Μου έδειξε ότι υπάρχει και ο δρόμος του σταυρού…". Κύριε, κατά το πλήθος των οδυνών μου εν τη καρδία μου αι παρακλήσεις σου εύφραναν την ψυχήν μου, υπέψαλλε ο μοναχός. Ας είναι δοξασμένο το όνομά του! Από τότε έχουμε συχνή αλληλογραφία και φυσικά ούτε σκέψη πια γι' αυτοκτονία. Κρατούσα ατα χέρια μου και κοιτούσα το γράμμα της ρωσίδας συγκινημένος. Έπαιξε ο θεός μπιλιάρδο. Χτύπησε εσένα εδώ για νά' βρει εκείνην εκεί, του είπα χαμογελώντας. Δεν του άρεσε η παρομοίωση.
.........Έξω είχε πέσει η νύχτα. Πίσσα σκοτάδι. Ήταν αδύνατο να φύγω. Ο μοναχός είδε που κοιτούσα ανήσυχος το σκοτάδι και μου πρότεινε να μείνω. Είχε στο ανώγειο δύο δωμάτια, στο ένα έμενε αυτός, στο άλλο θα έμενα εγώ. Μου είπε ότι εκείνη τη νύχτα θα ερχόνταν μετά τα μεσάνυχτα τέσσερεις πέντε μοναχοί για να κάνουν αγρυπνία. Θα ήθελα να συμμετάσχω κι εγώ; Ναι, βέβαια, απάντησα. Με οδήγησε στο δωμάτιό μου. Το δωμάτιο μικρό, χτισμένο με μπαγδατί, τα ξύλα σάπια και σκοροφαγωμένα. Υπήρχε μία λάμπα πετρελαίου που την άναψα. Ο μοναχός μου είπε ότι η τουαλέτα ήταν έξω στην ύπαιθρο, αλλά όταν άνοιξα την εξώπορτα, κάποια στιγμή αργότερα, είδα απέναντί μου ένα σκοτάδι πίσσα, μαύρο, κατάμαυρο σκοτάδι να τυλίγει τα πάντα κι αποφάσισα να κρατηθώ και να μην πάω.
.........Το κρύο ήταν ανυπόφορο. Ο μοναχός μου έφερε τέσσερεις ψιλές, άπλυτες και φαγωμένες από τη πολυχρησία κουβέρτες. Την άλλη μέρα ανακάλυψα ότι αυτές ήταν όλες κι όλες οι κουβέρτες που είχε. Ξάπλωσα ντυμένος, φορώντας το μπουφάν, τυλιγμένος στις τέσσερεις κουβέρτες, και πάλι κρύωνα, κρύο του θανάτου. Ήταν αδύνατον να κοιμηθώ από το κρύο. Υγρασία που προερχόταν από το έδαφος ανερχόταν έρποντας σταδιακά στους τοίχους του δωματίου όσο κυλούσε η ώρα. Το δωμάτιο είχε επίσης ένα ξύλινο παράθυρο, μ' ένα ψιλό τζαμλίκι, χωρίς κουρτίνα, χωρίς παντζούρι, χωρίς τίποτα. Κοίταξα στο παράθυρο από το κρεββάτι. Θεούλη μου, το κρύο σκοτάδι ήταν σα ζωντανό, κακό πλάσμα, που με περιεργαζόταν κι αυτό μέσα από το σκοτάδι. Ασυναίσθητα έλεγε μέσα μου Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με για να παίρνω κουράγιο.
.........Οι ώρες περνούσαν βασανιστικά αργά. Το αφόρητο κρύο δωνάμωνε όλο και περισσότερο. Άκουσα ένα χτύπημα στη πόρτα και τη φωνή του μοναχού να με καλεί στην αγρυπνία. Κατέβηκα αμέσως. Είχαν έρθει και οι άλλοι μοναχοί, ανάμεσα σ΄ αυτούς και ένας γέροντας που όλοι τον ευλαβούνταν και του φιλούσαν το χέρι. Πήγα κι εγώ. Με κοίταξε καλοκάγαθα και μ' ευλόγησε.
.........Η αγρυπνία άρχισε. Η εκκλησίτσα φωτιζόταν με μερικά κεριά. Οι μοναχοί έψελναν σιγανά. Οι εικόνες μόλις που διακρίνονταν. Υπήρχε μια θαλπωρή και μια ζεστασιά, ίσως από τα σώματα τόσων ανθρώπων. Η ώρα περνούσε κι εγώ νύσταζα. Ξαφνικά ακούστηκαν δυνατοί χτύποι στην εξώπορτα. Δυνατός αέρας φύσηξε σφυρίζοντας δυνατά μέσα από τις χαραμάδες της πόρτας. Οι μοναχοί κοιτάχτηκαν αναμεταξύ τους ερωτηματικά. Ποιος να ήταν τέτοια ώρα στην ερημιά, σ' αυτό το σκοτάδι; Τα χτυπήματα ξαναντήχησαν επίμονα και δυνατά. Αν ήταν κάποιος άνθρωπος έπρεπε να του ανοίξουν, ίσως είχε κάποια ανάγκη. Ευλόγησον φώναξε ο μοναχός. Σιωπή. Σε λίγο ξανά δυνατά χτυπήματα στην πόρτα πού' ταν έτοιμη πια να διαλυθεί. Όλοι κοίταξαν τον γέροντα. Ο γέροντας κατέβηκε από το στασίδι του και πλησίασε τη σαθρή πόρτα. Στάθηκε μπροστά της. Πες, φώναξε μπροστά στην κλειστή πόρτα, Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν και θα σ' ανοίξω. Σιωπή για λίγο. Μετά ακούστηκε καθαρά κάποιος να λέει απέξω Δι' ευχών των μμμμμ και να συνεχίζει με ακατανόητους ήχους. Οι μοναχοί πισωπλάτισαν προς το εσωτερικό της μικρής εκκλησίας. Ο γέροντας έμεινε μόνος μπροστά στην πόρτα. Είπε πάλι, αν είσαι άνθρωπος, πες Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν και θα σ' ανοίξω. Απέξω ξανά το ίδιο Δι' ευχών των μμμμ και ξανά μπερδεμένοι κι ακατανόητοι ήχοι, πού' μοιζαν με οξείς γρυλλισμούς ζώων. Την τρίτη φορά ο γέροντας είπε σιγανά μερικές εξορκιστικές ευχές. Τότε κάτι ξένο, μη ανθρώπινο, έτσι μας φάνηκε, χτύπησε με ορμή και θυμό την πόρτα μουγκρίζοντας. Μετά ησυχία. Ο άνεμος κόπασε. Δεν ξανακούσαμε χτυπήματα στην πόρτα. Ο γέροντας επέστρεψε στο στασίδι του και ζήτησε να συνεχίσουμε. Είμασταν ανήσυχοι, αλλά σιγά σιγά οι φόβοι μας καταλάγιασαν.
.........Νομίζω ότι οι πάντες προσευχήθηκαν εκείνη τη νύχτα με τόση θέρμη όσο ποτέ άλλοτε στη ζωή τους. Η αγρυπνία τελείωσε δοξαστικά με τη θεία λειτουργία.
.........Ξημέρωσε. Ένας λαμπρός ήλιος έκανε την παρουσία του κι έδιωξε τα σκοτάδια της νύχτας. Το πρωί άκουσα από απόσταση τον γέροντα να μιλάει με τους άλλους μοναχούς. Έπιασα να λέει "...ως λέων ωρυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπιεί, αλλά ως υπερήφανος που είναι δεν μπορεί να ζητήσει το έλεος του θεού, ούτε να προφέρει το όνομα του Ιησού, γιατί μαστιγώνεται..". Αργότερα ο γέροντας και οι άλλοι μοναχοί έφυγαν. Συμφωνήσαμε με το μοναχό σε μια τιμή για τα κομποσχοίνια και επέστρεψα στις Καρυές. Με τον μοναχό είχαμε μια καλή συνεργασία για χρόνια, αν και ποτέ ξανά δεν επισκέφθηκα το κελλί του, ούτε την Καψάλα. Μου έστελνε το εργόχειρο με το ταχυδρομείο των Καρυών.

http://anagnostikon.blogspot.com/2012/01/blog-post.html

593 - Τα υπάρχοντα έξωθεν της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας εξωκκλήσια


.........Τα υπάρχοντα εξωκκλήσια έξωθεν της Λαύρας είναι τα εξής:
.........Εις τον μέγαν πύργον του Αρσανά με τον ασφαλή του λιμενίσκον καλούμενον μανδράκι, τα οποία κατεσκεύασεν ο πατήρ ημών Άγιος Αθανάσιος. Και εις μεν το άνω πάτωμα του Πύργου είναι Εκκλησία της Θείας Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, εις δε το κάτω του εν αγίοις Γρηγορίου Νεοκαισαρείας του θαυματουργού.
.........Εις το Κάθισμα του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης άνωθεν ολίγον του ύδατος του Δαβίδ κείμενον.
.........Και άνωθεν τούτου ο Προφήτης Ηλίας.
.........Είτα προς τα άνω το περιώνυμον Κάθισμα του Τιμίου Προδρόμου, όπερ έκτισεν ο ίδιος Άγιος Αθανάσιος, πριν να οικοδομήση την αγίαν ταύτην Λαύραν, δια να ησυχάση και αυτός και ο Βασιλεύς Φωκάς καθώς του υπεσχέθη. Εις αυτό το ησυχαστήριον υπάρχει και ιαματικόν ύδωρ, όπερ δια προσευχής του Αγίου Αθανασίου ανέβλυσεν.
.........Ανατολικώτερον ευρίσκομεν έτερον Κάθισμα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, όπερ ανήγειρεν ο αοίδιμος Πατριάρχης Διονύσιος.
.........Άνωθεν τούτου υπάρχει το Ησυχαστήριον του Αγίου Βλασίου, εκ του Ιερού Βήματος του οποίου ρέει εκ πηγής ύδωρ καθαρώτατον.
.........Υψηλότερον τούτου άλλο Ησυχαστήριον με εκκλησίαν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, όπερ ονομάζεται νεροφορείον, διότι πλημμυρούν και τρέχουν πολλά ύδατα, άτινα δι' αυλακίου κτιστού κατέρχονται εις την στέρναν της Λαύρας δια τους δυο Μύλους αυτής και τον κήπον.
.........Άνωθεν του νεροφορείου, εις δύσβατον και άνυδρον τόπον, ησύχαζεν ο εν Αγίοις Πατήρ ημών Γρηγόριος ο Παλαμάς μετά των δέκα μαθητών του. Αυτόθι είναι και εκκλησία εις όνομα αυτού.
.........Ου μακράν της Μονής θέλεις προσκυνήσει εκκλησίαν αρχαιοτάτην και θαυματουργόν των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού. Αυτήν την εκκλησίαν ωκοδόμησεν ο Άγιος Πατήρ ημών Αθανάσιος μονοήμερον, και τη αυτή ημέρα επετελέσθη και η θεία ιερουργία.
.........Κάτωθεν τούτου υπάρχει το σπήλαιον Ιωάννου του Κουκουζέλη, ένθα κατά καιρούς ησκήτευε.
.........Κάτωθεν τούτου υπάρχει το Κάθισμα, ένθα ησύχαζεν ο θείος ούτος Κουκουζέλης, εις το όνομα των Αρχαγγέλων.
.........Μεταξύ τούτου του Καθίσματος και της Μονής είναι ο κήπος της Λαύρας, όστις σεμνύνεται και με την εκκλησίαν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
.........Εξερχόμενοι της Ιεράς Λαύρας δια Καρυάς απαντώμεν εις τον δρόμον μιαν υπερμεγέθη γέφυραν. Εκεί υπάρχει μικρόν εκκλησίδιον του Αγίου Γεωργίου, ιδρυθέν υπό του Αγίου Βελλά, εξ ου και η τοποθεσία καλείται Βελλάς.

Από το βιβλίο Η ΠΛΑΤΥΤΕΡΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ
του Γέροντος Αθανασίου Παναγιώτου,
Εκδόσεις Ιωάννου Π. Παναγιώτου, Αθήναι 1982

592 - Αφιερωμένο στο εκδοτικό της έργο, το ημερολόγιο 2012 της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου

.........Κυκλοφόρησε το καλαίσθητο και καλλιτεχνικό ημερολόγιο του 2012 της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου το οποίο αναφέρεται στο σημαντικό εκδοτικό έργο της Ιεράς Μονής.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
.........Μνημειακά σύνολα, παντός είδους κειμήλια, ένα καταπληκτικό περιβάλλον και προσωπικότητες πού περνούν μέσα από τον χρόνο συνθέτουν μια μοναδική πραγματικότητα πού λέγεται Άγιον Όρος. Απόμακρο από τον κόσμο, γίνεται έντονα αισθητό στον Θεό εξαιτίας των προσευχών πού συνεχώς σαν θυσία αγάπης προσφέρονται από καρδιές πού Τον ποθούν και Τον λατρεύουν. Ο Θεός αποκαλύπτει το πρόσωπο Του στο Άγιον Όρος. Ένωση Θεού και άνθρωπου. Ο μοναχός ζει τον Θεό στο Άγιον Όρος. Ο προσκυνητής αισθάνεται την παρουσία του Θεού στο Άγιον Όρος.
.........Όμως ο μοναδικός αυτός πνευματικός και πολιτιστικός πλούτος δεν είναι εύκολα επισκέψιμος λόγω των συνθηκών πού επικρατούν εκεί. Φιλότιμα όλες οι Μονές του Αγίου Όρους προσπαθούν μέσω των εκδόσεων τους να μετριάσουν τον πόθο αυτών πού θα ήθελαν να γνωρίσουν, να έρθουν σε επαφή με το Άγιον Όρος, να επισκεφθούν το Άγιον Όρος αλλά για κάποιο λόγο δεν το καταφέρνουν.
.........Η έκδοση ενός βιβλίου πού για κάποιους μπορεί να είναι επιστήμη ή τέχνη, ενώ για κάποιους άλλους απλά ένα επάγγελμα, για τον μοναχό αποτελεί ένα διακόνημα. Ένα διακόνημα πού επιτελείται με επίγνωση και φόβο Θεού μέσα στα πλαίσια της υπακοής του, και πού ενώ μπορεί να λειτουργεί δημιουργικά για τον ίδιο τον μοναχό, επιδρά ιεραποστολικά για τον κόσμο και την κοινωνία ενσαρκώνοντας τελικά στο χαρτί θειες εμπειρίες, διαχρονικά μηνύματα και προσφέροντας στον κόσμο ένα θησαυρό ανεκτίμητης γνώσεως.
.........Το Βατοπαίδι, μία Μονή με ιστορία και πλούσια παράδοση σε όλους τους τομείς της τέχνης, λίγο μετά την κοινοβιοποίησή της ανέπτυξε ένα εντυπωσιακό εκδοτικό πρόγραμμα. Αυτό οφείλεται σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό στον αείμνηστο Στέλιο Παπαδόπουλο Δρ Εθνολόγο Μουσειολόγο και στην εμπεριστατωμένη μελέτη του «Διαχείριση κειμηλιακού πλούτου της Μονής Βατοπαιδίου» πού ολοκλήρωσε το 1993 και πού αφορούσε στην προστασία, την ανάδειξη και την προβολή του κειμηλιακού πλούτου της Μονής. Συμπεριέλαβε στην μελέτη του αυτή εκτός των άλλων και τις πνευματικές εκδόσεις της Μονής και ιδιαίτερα του μακαριστού Γέροντος μας Ιωσήφ (†2009), τις μουσικές, ιστορικές, επιστημονικές και καλλιτεχνικές εκδόσεις.
.........Από το 1993 ως σήμερα ή Μονή έχοντας υπόψη της αυτήν την μελέτη άλλα και την σύγχρονη πραγματικότητα υλοποίησε ήδη ένα σημαντικό μέρος της μελέτης εντάσσοντας την στο εκδοτικό της πρόγραμμα. Μάλιστα μεταξύ των εκδόσεων αυτών το δίτομο έργο «Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου» πήρε βραβείο από την Ακαδημία Αθηνών κατά την πανηγυρική της συνεδρία το 1998 και το πρώτο βραβείο «End Product Competiton 1997» για την ανάδειξη του καλύτερου εντύπου της Ευρώπης.
Το εκδοτικό έργο της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου περιλαμβάνει κυρίως τις παρακάτω σειρές:
.........«Ψυχωφελή Βατοπαιδινά». Η σειρά αύτη περιλαμβάνει βιβλία αμιγώς πνευματικού και ψυχωφελούς περιεχομένου και κυρίως τα βιβλία του μακαριστού Γέροντος Ιωσήφ του Βατοπαιδινού. Η Μονή αξιοποιώντας την εβδομηκονταετή μοναχική ασκητική πείρα του αειμνήστου Γέροντος έδωσε τους γραπτούς λόγους του σε δεκαέξι βιβλία για όσους επιθυμούν «ρήματα ζωής αιωνίου», ικανά να θεραπεύσουν και να αναγεννήσουν την «κοπιώσαν και πεφορτισμένην καρδίαν» του συγχρόνου ανθρώπου.
.........«Μουσικές εκδόσεις». Το τμήμα εκδόσεων μουσικών κειμένων από χειρόγραφους κώδικες βατοπαιδινών κυρίως μελοποιών κατέχει σημαντική θέση στο γενικό εκδοτικό πρόγραμμα. Διασώζεται έτσι και συνεχίζεται μία ξεχωριστή ψαλτική παράδοση της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου, πού αρχίζει ήδη πριν την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως και συνεχίζεται ως τις ήμερες μας με μία χορεία μουσικοδιδάσκαλων, ερμηνευτών, γραφέων, εξηγητών. Συνενούμενοι δια της αγάπης στο ζωντανό μυστήριο της θείας Λατρείας γίνονται οι μυστικές λύρες του Αγίου Πνεύματος, πού προσφέρουν «καρπόν χειλέων», «οσμήν ευωδιάς» στον θρόνο της παντεχνήμονος αγάπης, του σαρκωθέντος και σταυρωθέντος Θεού Λόγου.
«Ομοιόγραφες εκδόσεις». Εκδόσεις πανομοιότυπων ιδιαιτέρως σημαντικών εικονογραφημένων χειρογράφων, πού φυλάσσονται στην βιβλιοθήκη της Μονής. Η ομοιογραφική αναπαραγωγή γίνεται με τα τελειότερα μηχανικά μέσα, ώστε να αποδοθεί το πανομοιότυπο των κωδίκων. Οι Ομοιόγραφες αναπαραγωγές συνοδεύονται συνήθως από επεξηγηματικές επιστημονικές μελέτες σε ξεχωριστό βιβλίο.
.........«Επιστημονικές εκδόσεις». Εκδόσεις με επίκεντρο την ιστορία, τον κειμηλιακό πλούτο της Μονής και τις λόγιες προσωπικότητες πού έζησαν στην Μονή με συγγραφείς ειδήμονες επιστήμονες. Η επιστημονική εξέταση δεν γίνεται με τα δεδομένα ενός πεπερασμένου μουσειακού θεσμού, άλλα κείμενα και φωτογραφικό υλικό παρουσιάζονται με δυναμικό και φιλοκαλικό τρόπο πού προσδίδουν μία βαθιά πνευματικότητα. Επίσης στην σειρά αύτη περιλαμβάνονται τα Πρακτικά των Επιστημονικών Θεολογικών Συνεδρίων πού διοργάνωσε η Μονή και σημείωσαν μεγάλη επιτυχία με αθρόα προσέλευση του κοινού, αλλά και θεολογικά δοκίμια καταξιωμένων επιστημόνων.
.........«Ημερολόγια». Η Ιερά Μονή έχει αρχίσει από το 1995 την έκδοση καλλιτεχνικών επιτραπέζιων -ημερησίων και εβδομαδιαίων- και επιτοιχίων ημερολογίων, με θέματα τις τοιχογραφίες του Καθολικού της Μονής Βατοπαιδίου, τις μικρογραφίες των χειρογράφων της Μονής, τους Περιηγητές της Μονής, τα Μετόχια της Μονής, το Άγιον Όρος, τον Χριστό ως παγκόσμιο πρόσωπο, την Παναγία, τους Αγγέλους κ.ά.
.........Παράλληλα η Μονή με τις εκδόσεις της φανερώνει στο ευρύ κοινό το αποστάλλαγμα των αποτελεσμάτων ειδικών ομάδων επιστημόνων πού μελετούν, ερευνούν το αντίστοιχο αντικείμενο τους σε ό,τι άφορα την Μονή Βατοπαιδίου είτε αυτό είναι η θεολογία, η ιστορία, η μουσική, η αγιογραφία, η αρχιτεκτονική, η μικροτεχνία κ.ά. Η Μονή πρόκειται να κάνει εντός του 2012 μία συνάντηση όλων των επιστημόνων πού εργάσθηκαν πάνω σε αυτούς τους τομείς, ώστε να γίνει ένας απολογισμός του έργου τους και να αναζητηθούν και να συζητηθούν οι προοπτικές για το μέλλον.
.........Η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου με το παρόν ημερολόγιο πού είναι το δέκατο όγδοο σε συνεχή σειρά ετών διαβεβαιώνει τους αναγνώστες ότι θα συνεχίσει την πορεία της και την εν Χριστώ μαρτυρία της για τον σύγχρονο άνθρωπο, ο όποιος κατά το πλείστον έχει χάσει τον θείο προσανατολισμό του και παραπαίει σε «οδούς αλλότριας», μακράν των αυθεντικών ζωηφόρων παραδόσεων, μεταδίδοντας του ελπίδα για την ένταξη του στην άκτιστη ζωή της Εκκλησίας, στην δημιουργική και αγαπητική κοινωνία των προσώπων.
Ο Καθηγούμενος της Ιεράς
Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου
† Αρχιμ. Εφραίμ

591 - Άγιος Αθανάσιος ο Γ΄, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (+1654)

Αγιορείτης Άγιος
Μνήμη 18 Ιανουαρίου


.........Γεννήθηκε στην Αξό Μυλοποτάμου της Κρήτης το 1580 από ευσεβείς γονείς. Ονομαζόταν Αλέξιος Πατελλάρος η Πατελλάριος και ήταν υιός του ευγενούς νομικού Γεωργίου. Έλαβε ανώτερη μόρφωση. Γνώριζε ελληνική και λατινική φιλολογία και γλώσσα. Ήταν φιλόσοφος, ποιητής και ιεροκήρυκας. Νέος εκάρη μοναχός στο Σιναϊτικό Μετόχι της πατρίδος του και έλαβε το όνομα Ανανίας.
.........Μετά τον θάνατο των γονέων του ήλθε στο Άγιον Όρος. Εγκαταστάθηκε στην περιοχή της μονης Παντοκράτορος και έκτισε κελλί, στο όποιο αργότερα έζησε ο στάρετς Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ (+1794) με την πρώτη μικρή συνοδεία του, που κατόπιν ίδρυσε τη σκήτη του Προφήτη Ηλία.
.........Αναχωρώντας από τον ιερό Άθωνα επισκέφθηκε τα Ιεροσόλυμα, τις μονές της Παλαιστίνης, το Σινά και την Κρήτη. Διέπρεψε για την αυστηρότητα της ζωής του. Ήταν άνθρωπος της σοφίας και της δράσεως. Διακρίθηκε ως γλωσσομαθής και μεταφραστής. Μετέφρασε μέρος της Αγίας Γραφής στη νεοελληνική. Μετάφρασή του από το Ψαλτήριο βρίσκεται στη μονή Ιβήρων. «Εσχόλαζε περί την ανάγνωσιν και μελέτην της Ιεράς γραφής, και εκήρυττε τον λόγον του Θεού μετά πολλού ζήλου, και χριστιανικής αγάπης» Εργάσθηκε πολύ για την εκκλησιαστική παιδεία των σλαβικών χωρών και κοπίασε ιεραποστολικά στη Βλαχία και Μολδαβία. Χειροτονήθηκε ιερέας και ονομάσθηκε Αθανάσιος. Αργότερα έγινε επίσκοπος και το 1631 τοποθετήθηκε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης από τον Παρθένιο τον Α΄. Τότε του παραχωρήθηκε και η μονή Βλατέων κατά τον Δοσίθεο Ιεροσολύμων.
.........Για μικρά διαστήματα, το 1634 και το 1652 διετέλεσε και Οικουμενικός Πατριάρχης. Το 1635 μεταβαίνει στη Ζάκυνθο και κατόπιν συναντάται να παραμένει επί μήνες στη Βενετία. Στη συνέχεια μεταβαίνει πάλι στο Άγιον Όρος, όπου ανεγείρει μεγάλο Κελλί του Αγίου Αντωνίου κοντά στις Καρυές, στη θέση του αρχαίου μονυδρίου του Ξέστου η Ξύστρη, που κατόπιν έγινε η ρωσική σκήτη του Αγίου Ανδρέου, που ανήκει στη μονή Βατοπαιδίου.
.........Μετά οκταετή περίπου παραμονή του στο παραπάνω Βατοπαιδινό Κελλί του Αγίου Αντωνίου μετέβη στη Μολδαβία και Βλαχία (1643). Μετά από τη δεύτερη πατριαρχεία του, το 1653, αναχώρησε για το Ιάσιο και από εκεί στη Μόσχα, όπου παρέμεινε σε διάφορες μονές για εκκλησιαστικές υποθέσεις. Στον τσάρο Αλέξιο Μιχαήλοβιτς δώρισε μεταξύ άλλων μία εικόνα της Θεοτόκου, που φυλαγόταν στη Θεολογική Ακαδημία της Πετρουπόλεως. Κατά παράκληση του Πατριάρχου Νίκωνος ο Πατριάρχης Αθανάσιος έγραψε «Διάταξιν Αρχιερατικής Ακολουθίας εις την Ανατολήν». Το κείμενο αυτό μεταφράσθηκε στη σλαβονική και διαδόθηκε με τον τίτλο: «Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας». Αυτό αποτέλεσε από τότε το τυπικό της θείας μυσταγωγίας στη Ρωσική Εκκλησία.
.........Με την εκεί παραμονή του εξέπληξε τους πιστούς για την ταπεινότητα και πραότητά του. Επιστρέφοντας στη Μολδαβία, στη μονή του Αγίου Νικολάου Καλάτσας, από όπου είχε ξεκινήσει, ασθένησε και παρέμεινε για να αναρρώσει στη μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Λούμπνας της Ουκρανίας. Παρά τις φροντίδες και περιποιήσεις του ηγουμένου Πέτρου Λέβκοβιτς και της συνοδείας του εκοιμήθη εκεί. Οι πολλές μετακινήσεις, θλίψεις και διωγμοί τον είχαν καταβάλει σωματικά. Έτσι στις 5 Απριλίου 1654 γονυκλινώς προσευχόμενος παρέδωσε ειρηνικά το πνεύμα του.
.........Ετάφη κατά τη συνήθεια της εποχής καθήμενος επί θρόνου μέσα στο Καθολικό της μονης, κάτω από τον άμβωνα. Όταν το 1662 ο μητροπολίτης Παΐσιος Λιγαρίδης, πηγαίνοντας για τη Μόσχα επισκέφθηκε τη μονή, ζήτησε, κατόπιν προτροπής του αγίου που του εμφανίσθηκε στον ύπνο, ν΄ ανοιχθεί ο τάφος. Το σκήνωμά του βρέθηκε άφθορο και ευωδιάζον. Αφού ενημερώθηκε σχετικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο και ο μητροπολίτης Κιέβου Ιωσήφ, ετέθη σε λάρνακα και τοποθετήθηκε στον ναό προς προσκύνηση. Στους προσερχόμενους με πίστη πολλά θαύματα τέλεσε. Την 1 Φεβρουαρίου 1662 η Ρωσική Εκκλησία αναγνώρισε επίσημα την αγιότητα του θαυματουργού αγίου Αθανασίου και όρισε να τελείται η μνήμη του στις 2 Μαΐου.
.........Η μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Λούμπνας, που φιλοξενούσε το τίμιο λείψανο του αγίου το 1917, μετετράπη από το άθεο κουμουνιστικό καθεστώς σε φυλακή και το 1937 σε στρατόπεδο. Έτσι καταστράφηκε ό,τι είχε σχέση με τη χριστιανική λατρεία. Το ιερό σκήνωμα διασώθηκε θαυμαστά στην αποθήκη ενός μουσείου και το 1990 απεδόθη στην Εκκλησία. «Έκτοτε φυλάσσεται, καθήμενον και ενδεδυμένον τα αρχιερατικά άμφια, εντός ευμεγέθους υαλίνης θήκης εις τον μεγαλοπρεπή Ιερόν Μητροπολιτικόν ναόν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Χαρκόβου. Πλήθη πιστών συρρέουν διά να προσκυνήσουν τούτο και να επικαλεσθούν τας δραστικάς πρεσβείας του Αγίου Αθανασίου».
.........Το 1993 και το 1995 μεταφέρθηκαν τεμάχια τιμίων λειψάνων και ιερά άμφια του αγίου στη γενέτειρά του, στον εκεί ιερό ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, για να παραμείνουν ως την ανέγερση ναού αφιερωμένου στον άγιο Αθανάσιο. Ασματική ακολουθία του αγίου συνέταξε ο άρχιμ. Κύριλλος Κογεράκης, νυν μητροπολίτης Ρόδου, η οποία πρωτοψάλθηκε στις 21 Αυγούστου 1997.

Πηγή: Μοναχού Μωϋσέως Αγιορείτου, Βατοπαιδινό Συναξάρι
Έκδοσις Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος, 2007

http://vatopaidi.wordpress.com