Δευτέρα, 9 Ιανουαρίου 2012

531 - Βιβλιοθήκες στην Αθωνική Πολιτεία

.........Στην υπερχιλιόχρονη ιστορική πορεία της η Αθωνική Πολιτεία δεν υπήρξε μόνο τόπος μετανοίας και προσευχής των αμέτρητων χιλιάδων καταφυγόντων εκεί πιστών ορθοδόξων. Υπήρξε και χώρος σπουδής και μελέτης, ώστε η ψυχή ν' ανεβεί την κλίμακα της σωτηρίας πλουτισμένη με πολλά πνευματικά εφόδια. Με τη γραφίδα τους οι μοναχοί γράφουν και αντιγράφουν κείμενα, για να εντρυφήσουν οι ίδιοι και να διαδώσουν ανά τον κόσμο την καταγραμμένη ανθρώπινη σοφία. Με τα χρόνια, χειρόγραφα από το Όρος εμπλουτίζουν πολλές μεγάλες βιβλιοθήκες του κόσμου και συντελούν στην πολιτιστική ανάπτυξη και ξένων λαών.
.........Μεγάλος αριθμός αγιορείτικων χειρογράφων, που έμειναν στον τόπο της παραγωγής τους, καταλογογραφήθηκαν σε δυο τόμους, δημοσιευμένους στα 1895 και 1900 στο Κέμπριτζ της Αγγλίας (είχε προηγηθεί και τόμος δημοσιευμένος το 1888 στην Αθήνα), από τον ιστορικό Σπυρίδωνα Λάμπρο. Ύστερα από αυτόν συνέβαλαν με καταλόγους τους και άλλοι επιστήμονες. Η συνολική όμως απογραφή (και μάλιστα με σύγχρονη επιστημονική μέθοδο) παραμένει ζητούμενο, δεδομένου ότι μεγάλος αριθμός αγιορείτικων χειρογράφων ανακαλύφθηκαν μετά ταύτα και κανείς δεν ξέρει να υπολογίσει πόσα άλλα αθησαύριστα χειρόγραφα μπορεί ακόμη εκεί να λανθάνουν. Μετά την περίοδο των χειρογράφων ήλθε η τέχνη της τυπογραφίας.
.........Αντίθετα από αυτό που πιστεύουν μερικοί, ότι δηλαδή το Όρος είναι τόπος πεισματικού συντηρητισμού, που αντιτάσσεται σ' οποιοδήποτε νεοτερισμό, η αλήθεια είναι πως υπήρξε και παραμένει πρόθυμος αποδέκτης οποιασδήποτε αλλαγής, η οποία συμβάλλει στην πνευματική καλλιέργεια των ανθρώπων. Από τον πρώτο κιόλας αιώνα τα τυπωμένα προϊόντα πήραν θέση πλάι στα χειρόγραφα των αγιορείτικων βιβλιοθηκών. Αντίτυπα έφερε στο δισάκι του ο ανώνυμος που πεζοπόρησε ως εκεί για να ασκητεύσει, ο ξενιτεμένος στη Βενετία, στη Βιέννη ή αλλού Έλληνας τυπογράφος, συγγραφέας ή έμπορος, που θεώρησαν υποχρέωσή τους να στείλουν ως αφιέρωμα βιβλία τους στο «Περιβόλι της Παναγίας», οι σοφοί, τέλος, Αγιορείτες που μετέβησαν στην ξένη, για να τυπώσουν τις συγγραφές τους.

.........Σήμερα το Όρος είναι μια απέραντη βιβλιοθήκη. Βιβλία υπάρχουν στις οργανωμένες βιβλιοθήκες των είκοσι περιώνυμων μοναστηριών του, στο Κυριακό των σκητών, αλλά και στα επί μέρους σπίτια που συναποτελούν τις σκήτες, σ' όλα, τέλος, τα διάσπαρτα ασκηταριά, όπου οι απομονωμένοι ερημίτες αγωνίζονται για να κερδίσουν τη σωτηρία της ψυχής τους.
.........Σχηματικά θα μπορούσαμε να διαιρέσουμε τα υπάρχοντα σήμερα στο Όρος έντυπα στις εξής επί μέρους κατηγορίες: Παλαιά έντυπα, μερικά σε μνημειώδεις πολυτελείς εκδόσεις (εκτός Ελλάδος, αφού σ' αυτήν η τυπογραφία λειτούργησε, σε Κωνσταντινούπολη και Κέρκυρα, από το 1798 και ύστερα) που παρ' όλο ότι στα περισσότερα δημοσιεύονται κείμενα ελληνικά (έργα Ελλήνων κλασικών, έργα πατέρων της Εκκλησίας ή κείμενα της Γραφής) δεν θεωρούνται βιβλία από εκείνα που απαρτίζουν τη λεγόμενη ιστορική μας ελληνική βιβλιογραφία.
.........Η δεύτερη ομάδα των αγιορείτικων εντύπων είναι η σπουδαιότερης εθνικής σημασίας, γιατί περιλαμβάνει τα βιβλία που ανήκουν στη χαρακτηριζόμενη παραπάνω ως ιστορική μας ελληνική βιβλιογραφία. Πρόκειται για τα προϊόντα της πνευματικής παραγωγής των νεοελλήνων, γι' αυτά που κράτησαν ζωντανή την ελληνικότητα και ενίσχυσαν την ορθόδοξη πίστη μας στους χαλεπούς αιώνες της Τουρκοκρατίας. Από την άποψη αυτή το Όρος υπήρξε αληθινή κιβωτός, που διαφύλαξε όσα περισσότερα βιβλία αυτής της κατηγορίας μπορούσε. Και όσοι καταπιάστηκαν για να καταλογογραφήσουν τα έντυπα της αναδρομικής μας εθνικής βιβλιοπαραγωγής, το πρώτο τους ξεκίνημα το έκαναν ψάχνοντας στα ράφια των αγιορείτικων βιβλιοθηκών.
.........Η μεγάλη αυτή ομάδα των βιβλίων υποδιαιρείται σε βιβλία δυο ξεχωριστών χρονικών περιόδων. Τα έντυπα της μιας και της άλλης περιόδου διαφέρουν ως προς τα κριτήρια της ελληνικότητάς τους.

.........Η πρώτη υποκατηγορία περιλαμβάνει τα βιβλία που τυπώθηκαν οπουδήποτε στον κόσμο και σ' οποιαδήποτε γλώσσα, από την αρχή λειτουργίας της τυπογραφίας μέχρι το έτος 1800, στων οποίων τις σελίδες αναφέρεται πως για την παραγωγή τους συνέβαλαν, με οποιαδήποτε ιδιότητα (συγγραφείς, εκδότες, μεταφραστές κ.λπ.), κάποιοι Έλληνες που έζησαν από την έναρξη της τυπογραφικής τέχνης και μεταγενέστερα. Στην ίδια ομάδα ανήκουν και όποια βιβλία εικάζεται, από το δημοσιευόμενο κείμενό τους, πως προορίζονταν για να χρησιμοποιηθούν από Έλληνες και όχι από αναγνώστες άλλων λαών. Ας πούμε, ένα Ψαλτήρι, που τυπώθηκε από μη Έλληνα τυπογράφο, είναι βέβαιο πως προοριζόταν για χρήστες ελληνικής γλώσσας και καταγωγής.
.........Η δεύτερη υποκατηγορία περιλαμβάνει τα σε ελληνική γλώσσα βιβλία των νεοελλήνων, που τυπώθηκαν στην περίοδο των ετών 1800-1863. Τα σε ξένη γλώσσα τυπωμένα έργα των Ελλήνων, αυτής της περιόδου, αποκλείσθηκαν. Το προαναφερόμενο καταληκτικό έτος αποτελεί και το τελευταίο έτος της απογραμμένης αναδρομικής εθνικής μας βιβλιογραφίας.
.........Από εκεί και ύστερα η έντυπη παραγωγή μας είναι και παραμένει σχεδόν παντελώς ακαταλογογράφητη! Θα ήθελα εδώ να κάνω μερικές επισημάνσεις ως προς το περιεχόμενο των βιβλίων των προαναφερόμενων δυο μεγάλων υποκατηγοριών. Δεν πρέπει να νομισθεί ότι στα ράφια των αγιορείτικων βιβλιοθηκών υπάρχουν μόνο βιβλία για λειτουργική εκκλησιαστική χρήση ή με κείμενα κατήχησης ή ηθικοδιδακτικά. Υπάρχουν και βιβλία με κείμενα που θα περίμενε κανείς να σώζονται στα ράφια κοσμικών βιβλιοθηκών. Αποκλείσθηκαν μόνο τα βιβλία που τα κείμενά τους δεν θα ταίριαζαν στην ιερότητα του χώρου. Θα βρούμε στις αγιορείτικες βιβλιοθήκες ακόμη και πολλά μαθητικά εγχειρίδια του πρώτου μισού του 19ου αιώνα. Η ύπαρξη, μάλιστα, πολλαπλών αντιτύπων τέτοιων βιβλίων στην ίδια αγιορείτικη βιβλιοθήκη υποδηλώνει, κατά κάποιον τρόπο λειτουργία, κάποτε, υποτυπώδους σχολείου, όπου οι πιο γραμματιζούμενοι μοναχοί δίδασκαν τους ολιγογράμματους συνασκητές τους.

.........Στο Όρος πάντοτε μόνασαν και υψηλής μορφώσεως άτομα, τα οποία δεν ξέκοψαν από την εκτός Όρους πνευματική ζωή, τα έντυπα προϊόντα της οποίας τα προμηθεύονταν αδιαλείπτως, για τη μορφωτική τους βελτίωση παράλληλα με την ψυχική. Οι Αγιορείτες, μάλιστα, πολυάριθμοι αναγνώστες, συντηρητικοί καθώς υπήρξαν πάντοτε, φύλαξαν επιμελώς τα κατά καιρούς αναγνώσματά τους, κατά τρόπο που αν κάποτε επιχειρηθεί η απογραφή των μετά το 1863 βιβλίων των Ελλήνων, οι απογραφείς θα βρουν και πάλι στα ράφια των αγιορείτικων βιβλιοθηκών πολλά έντυπα που οι κοσμικές βιβλιοθήκες δεν θεώρησαν απαραίτητο να τα διαφυλάξουν στα δικά τους ράφια.
.........Μια άλλη κατηγορία βιβλίων, που φιλοξενούνται και σήμερα στα ράφια των αγιορείτικων βιβλιοθηκών, είναι τα ξενόγλωσσα. Εννοούμε τα σε γλώσσα ορθόδοξων βαλκανικών και άλλων λαών (ρωσικά, βουλγαρικά, σλαβικά, ρουμανικά, αραβικά και άλλα). Τέτοια βιβλία δεν υπάρχουν μόνο στα τρία ξενόγλωσσα μεγάλα αγιορείτικα μοναστήρια (Αγ. Παντελεήμονος: ρωσικό, Χιλανδαρίου: σερβικό, Ζωγράφου: βουλγαρικό) και στη μεγάλη ρουμανική σκήτη Ιωάννου του Προδρόμου. Υπάρχουν και σε πολλά άλλα μοναστήρια, στα οποία κατά καιρούς πέρασαν και μόνασαν και αλλοδαποί ορθόδοξοι ή που στο παρελθόν είχαν σχέσεις με παραδουνάβιες κοινότητες και πιστούς από εκεί προσκυνητές. Δεν γνωρίζω αν έχει επιχειρηθεί συστηματική απογραφή αυτών των ξενόγλωσσων βιβλίων που φυλάσσονται και σήμερα στο Όρος. Εικάζω όμως ότι πολλές χρήσιμες ιστορικές πληροφορίες θα προέκυπταν αν γινόταν κάτι τέτοιο.
.........Τέλος, δεν πρέπει να παραλειφθεί η αναφορά μιας άλλης ομάδας παλαιών βιβλίων, που υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις βιβλιοθήκες του Όρους. Πρόκειται για τα «άδηλα». Βιβλία δηλαδή που με τα χρόνια και την πολλή χρήση ακρωτηριάστηκε η ακεραιότητά τους. Για τα άτιτλα από τα ελλιπή αυτά αντίτυπα η ταύτιση, πολλές φορές, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Αν επιχειρηθεί από ειδικούς μπορεί και να αποβεί επιτυχής και να διαπιστωθεί ότι πρόκειται για παλαιές εκδόσεις ιδιαίτερα σπάνιες. Ο υπογράφων έχει, νομίζω, αποδείξει έμπρακτα πως αγαπά και σέβεται το Όρος, τους Αγιορείτες και τα πάσης φύσεως ιερά κειμήλια. Είκοσι και παραπάνω χρόνια μόχθησε για να συντάξει τον κατάλογο των βιβλίων που φυλάσσονται στα εκεί μοναστήρια, σε πολλές σκήτες και σε όποια κελιά του άνοιξαν τη θύρα τους. Στην πορεία εκείνη ανατρίχιασε, όταν, ψάχνοντας προ δεκαετίας επισταμένως σε μεγάλο μοναστήρι, βρήκε μόνο δώδεκα εκδόσεις του 16ου αιώνος από τις εξήντα που άμεσα και έμμεσα είχε εντοπίσει περίπου προ 130 ετών ο αλλοδαπός θεμελιωτής της βιβλιογραφικής μας αναδρομής.
.........Δεν θέλησα με το μυαλό μου να υποψιασθώ άλλη αιτία, γι' αυτή τη δραματική μείωση, από τη φθορά του χρόνου, την αμέλεια, την ακαταλληλότητα του χώρου και την τυχαία καταστροφή, όπως είναι μια αναπάντεχη πυρκαγιά.
.........Δικαιούται, επομένως, να διατυπώσει κάποιες υποδείξεις, παρ' όλο που γνωρίζει πως κάποιες μεμονωμένες προσπάθειες γίνονται τελευταία, και μάλιστα από ιδιαίτερα πεπαιδευμένους μοναχούς.

.........Η διασπορά παλαιών χειρογράφων και εντύπων ακόμη και στις μικρότερες ασκητικές μονάδες δεν ωφελεί. Σ' αυτές δεν μπορεί να εξασφαλισθούν ούτε οι κατάλληλες συνθήκες περιβαλλοντικής προστασίας. Χειρόγραφα και παλαιά βιβλία, παλαιότερα του 1900, πρέπει να διατηρούνται μόνο στις βιβλιοθήκες των μεγάλων μονών και στις κεντρικές των οργανωμένων σκητών. Από την Επιστασία θα πρέπει να γίνει παρακολούθηση σύνταξης καταλόγων, που από μόνοι τους δεν αρκούν, αν δεν συνοδεύονται από κατάλληλη μόνιμη ταξιθέτηση των βιβλίων, ώστε η ανίχνευσή τους, σ' οποιαδήποτε ζήτηση, να καθίσταται ευχερής.
.........Κοσμογονικές πραγματοποιούνται τα τελευταία έτη αναστηλώσεις και υποστηρίξεις στα κτιριακά συγκροτήματα του Όρους. Ας εξοικονομηθεί σ' αυτά χώρος ιδιαίτερος για χειρόγραφα και παλαιά έντυπα, που να εξασφαλίζει συνθήκες προστασίας αντικειμένων βαρυνομένων από το χρόνο, και όχι μόνο: η φροντίδα σε μια τέτοια βιβλιοθήκη δεν τελειώνει ποτέ. Μακροχρόνια πρέπει να είναι η συντήρηση των ετοιμόρροπων κειμηλίων γραμμένου και τυπωμένου χαρτιού, με προτεραιότητα στα εξ αυτών σπανιότερα (το Όρος έχει πολλές εκδόσεις, των οποίων διασώζει το μοναδικό αντίτυπο που ως τώρα βρέθηκε).
.........Αν δεν γίνουν αυτά, και άλλα, τώρα που πρόσφατα άλλαξε ο αιώνας, ο οποίος προστέθηκε βλαπτικά στη γήρανση αυτών των θησαυρών, τότε τα εξήντα 16ου αιώνος έντυπα, που εντοπίσθηκαν στο μοναστήρι το 19ο αιώνα, και έγιναν μόνο δώδεκα τον 20ό, στον 21ο θα γίνουν ακόμη λιγότερα. Και τότε η Ιστορία θα ψέξει γι' αυτό όχι μόνο την αμέλεια των φυλάκων μοναχών, αλλά και την αδιαφορία των θεωρούμενων ως ειδημόνων λαϊκών.
Θωμάς Ι. Παπαδόπουλος
Φιλόλογος - Βιβλιοθηκονόμος

Βιβλιογραφία
Σπυρίδων Π. Λάμπρος, Κατάλογος των εν ταις βιβλιοθήκαις του Αγίου Όρους ελληνικών κωδίκων, Α'- Β', Κανταβριγία 1895-1900.
Θωμάς I. Παπαδόπουλος, Βιβλιοθήκες Αγίου Όρους. Παλαιά ελληνικά έντυπα: Πρώτη προσπάθεια συγκροτήσεως συλλογικού καταλόγου, Αθήνα 2000.

Πηγή
Ελευθεροτυπία, Περιοδικό Ιστορικά, « Άγιον Όρος », τεύχος 182, 24 Απριλίου 2003.


http://argolikivivliothiki.gr

530 - Η εξόφληση του χρέους στον Αρχισερδάρη του Αγίου Όρους Καπετάν Γιαγλή

Ο Επίσκοπος Ροδοστόλου κ. Χρυσόστομος στο βιβλίο του ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΑΘΩΝΑ αναφέρεται εκτενώς (σελ. 410-428), στον Αρχισερδάρη του Αγίου Όρους και οπλαρχηγό του Μακεδονικού Αγώνα, Καπετάν Γιώργο Γιαγλή, καταγράφοντας γεγονότα του βίου του που διαδραματίστηκαν στο Άγιο Όρος. Η αναφορά του αυτή ξεκινά ως εξής: «Ο Γεώργιος Γιαγλής, του Θεοδώρου και της Ασημίνας, γεννήθηκε στην Ιερισσό της Χαλκιδικής το 1869. Τα κατορθώματά του και η συμβολή του στον Μακεδονικό Αγώνα περιμένουν ακόμη την γραφίδα του ιστορικού που θα γράψει τη βιογραφία του για να εξοφλήσει η Πατρίδα, κατά κάποιο τρόπο, το χρέος της προς αυτόν».
Το χρέος αυτό της Πατρίδας εξόφλησε ο Πρόεδρος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Χαλκιδικής (Ι.Λ.Ε.Χ.) και μέλος του ΔΣ της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, κ. Βασίλειος Ν. Πάππας, με τη συγγραφή του βιβλίου «Ο Χαλκιδικιώτης Μακεδονομάχος Καπετάν Γιαγλής. Η ηρωική δράση του ένοπλου Σώματός του στη Χαλκιδική, στη Νιγρίτα και στο Άγιον Όρος», καρπό μιας τριαντάχρονης συλλογής γραπτού και προφορικού υλικού. Στις 400 σελίδες του βιβλίου σκιαγραφείται η ηρωική μορφή του Καπετάν Γιαγλή με κάθε λεπτομέρεια, καθώς και τα τελευταία χρόνια του Καπετάνιου στο Άγιο Όρος, όπου παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό, σαν μοναχός Γαβριήλ στο Ιβηρίτικο Κελλί του Τιμίου Προδρόμου, έχοντας ήρεμη τη συνείδησή του δι’ όσα υπέρ Πατρίδος εποίησε.

Το κείμενο της βιβλιοπαρουσίασης, που ακολουθεί, είναι του κ. Δημητρίου Θ. Κύρου, Φιλολόγου.
Πρόσφατα ο Ιερισσιώτης τ. Βουλευτής Χαλκιδικής και επί σειρά ετών (μέχρι και σήμερα) Πρόεδρος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Χαλκιδικής (Ι.Λ.Ε.Χ.) κ. Βασίλειος Ν. Πάππας έφερε στο φώς της δημοσιότητας τον καρπό της μακροχρόνιας συλλογής ιστορικού υλικού, της μακροχρόνιας έρευνας για την εύρεση γραπτών και προφορικών μαρτυριών, που αφορά τον Ιερισσιώτη Μακεδονομάχο – Οπλαρχηγό Γιώργη Γιαγλή και τη δράση του ένοπλου Σώματός του στη Χαλκιδική, στη Νιγρίτα και στο Άγιον Όρος από το 1903 έως το 1913 και έχει τη μορφή βιβλίου με 400 σελίδες και με τον τίτλο: «Ο Χαλκιδικιώτης Μακεδονομάχος Καπετάν Γιαγλής. Η ηρωική δράση του ένοπλου Σώματός του στη Χαλκιδική, στη Νιγρίτα και στο Άγιον Όρος». Το βιβλίο έχει διαστάσεις 17,3 Χ 24, και το εμπροσθόφυλλο κοσμείται με την φωτογραφία του Σώματος του Γιαγλή και αφιερώνεται στη μνήμη των γονέων τού συγγραφέα Νικολάου και Αρτέμιδος.
Η συγγραφή αυτού του βιβλίου αποτελούσε, ανέκαθεν, όπως αναφέρεται στο μονοσέλιδο προλογικό σημείωμα, τον διακαή πόθο του συγγραφέα να αποδώσει φόρο τιμής πρώτα στους επώνυμους και ανώνυμους Αγωνιστές, που πολέμησαν στον Μακεδονικό Αγώνα για τη Μακεδονία, και ύστερα στον θρυλικό οπλαρχηγό Καπετάν Γιώργη Γιαγλή και στο ηρωικό ένοπλο Σώμα του, του οποίου η δράση ζωντανεύει στις σελίδες του βιβλίου. Το καταγραφόμενο και παρουσιαζόμενο στο βιβλίο ιστορικό υλικό είναι πολύτιμο και αποτελεί μια μεγάλη συμβολή στην τοπική Ιστορία της Ιερισσού, αλλά και της Χαλκιδικής και ευρύτερα της Μακεδονίας, για την οποία (Μακεδονία) ο συγγραφέας, όπως αναφέρει στο ίδιο σημείωμα, ελπίζει «να συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο ενασχόλησης και άλλων ιστορικών ερευνητών, προκειμένου να “φτάσει” στην επίσημη πολιτεία το μήνυμα, ότι οφείλει να αξιοποιήσει και εν τέλει να διδάξει στο νεότερη γενιά το συγκριτικά με άλλους αγώνες αδικημένο, ωστόσο εξίσου σημαντικό, κεφάλαιο της Ιστορίας του Μακεδονικού Αγώνα».
Το βιβλίο προλογίζει με θέρμη σε 2,5 σελίδες ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Αντι-πρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών κ. Αθανάσιος Καραθανάσης, σύμφωνα με τον οποίο το βιβλίο εξιστορεί «την βιωτή και τα ευεργετήματά του στον Μακεδονικό Αγώνα μετά από αυτόν» και με την συγγραφή του «εκπληρώνεται μία οφειλόμενη υποχρέωση των Χαλκιδικιωτών προς τον Καπετάν Γιαγλή».
Διαβάζοντας το βιβλίο ο αναγνώστης ταξιδεύει, όπως γράφει ο συγγραφέας, «νοερά στη χρονική περίοδο των αρχών του αιώνα στη Χαλκιδική, στην Ιερισσό, στη Νιγρίτα, γενικά στην περιοχή Σερρών, στον Καπετάν Γιώργη Γιαγλή, στον Χριστόδουλο Τσόχα, στον Νικόλαο Σέρπη, στους Μακεδονομάχους, στον Κεντρικό Μακεδονικό Σύλλογο, στον κάθε αγωνιστή εκείνης της εποχής και συμπαραστάτη εκείνου του Αγώνα» και στέκεται «δίπλα σ’ όσους έδωσαν ένα μεγαλειώδες ˝παρόν˝ στο θαυμαστό και ιερό Αγώνα στη Χαλκιδική, έχοντας ως φάρο και οδηγό τον φλογερό ιεράρχη Ειρηναίο, σ’ όσους οπλαρχηγούς και προκρίτους αυτής της συγκλονιστικής εποχής έκαναν ορμητήριο τα άγια χώματά της». Ο συγγραφέας μετά από μακροχρόνια συλλογή ιστορικού υλικού, πολύτιμων ιστορικών στοιχείων, αξιοποιεί στο βιβλίο «το σύνολο της δράσης κάποιων εκ των ηρώων της Χαλκιδικής», γιατί, όπως αναφέρει, ήταν χρέος του να αποτίσει φόρο τιμής στους ήρωες αυτούς «ξεδιπλώνοντας άγνωστες πτυχές, που για πρώτη φορά έρχονται στο φώς, από την πλούσια δράση των αθάνατων Μακεδονομάχων, ως δείγμα της απέραντης αγάπης», που τρέφει για τη Χαλκιδική και ειδικότερα για τη γενέτειρά του την Ιερισσό.
Η προσέγγιση των γεγονότων, που καταγράφονται στο βιβλίο, στηρίζεται και σε προφορικές μαρτυρίες. Για τον λόγο αυτό στις σελίδες του ζωντανεύει «το ιστορικό κλίμα, που επικρατούσε στη Χαλκιδική και σ’ ολόκληρη τη Μακεδονία πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την ένοπλη φάση τού Μακεδονικού Αγώνα. Οι νεότεροι κυρίως αναγνώστες του «θα γνωρίσουν τον τιτάνιο Αγώνα των ηρωικών μορφών, χάρη στις οποίες διασώθηκε ο Μακεδονικός Ελληνισμός και διαμορφώθηκαν τα σύγχρονα όρια του Ελληνικού Κράτους, μέσα στα οποία σήμερα ζούμε μια ζωή ηθικά αξιοπρεπή». Θα τονώσει επίσης και το εθνικό τους φρόνημα για τα γενναία παλικάρια, που προέρχονταν από την Ιερισσό.
Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι ο Καπετάν Γιώργης Γιαγλής, ο Μακεδονομάχος, ο οπλαρχηγός, ο θρυλικός ήρωας, ο οποίος είχε «λαγού περπατησιά, αητού γρηγορω σύνη, γερακιού μάτι, λιονταριού σβέρκο, ελαφιού ποδάρι». Όμως ο συγγραφέας, για να οδηγήσει τον αναγνώστη πιο «ομαλά» στα έντονα και δυναμικά γεγονότα, που αφορούν στη ζωή και κυρίως στη δράση του Καπετάν Γιαγλή, γράφει πρώτα (60 σελίδες) για τον μεγάλο, τον εθνικό, τον μεγαλειώδη, τον σκληρό και πολυαίμακτο Μακεδονικό Αγώνα (στο πρώτο μέρος) και συγκεκριμένα για την κατάσταση στη Μακεδονία πριν από την έναρξή του, για τις φάσεις του, για τα γεγονότα του Ιλιντέν, για τον Παύλο Μελά και τον ηρωικό του θάνατο, για την αφύπνιση των Πανελλήνων, που έτρεξαν να σώσουν τη Μακεδονία, για το ρόλο των Προξενείων, κυρίως της Θεσσαλονίκης, για τα Κέντρα Εθνικής Άμυνας, για τη λίμνη των Γιαννιτσών, για τον Αγώνα στην περιφέρεια των Σερρών και της Νιγρίτας, για τις γυναίκες του Αγώνα και για το τέλος του. Στη συνέχεια (στο δεύτερο μέρος) ο συγγραφέας αναφέρεται (60 σελίδες) στη συμμετοχή της Χαλκιδικής στον Μακεδονικό Αγώνα. Συγκεκριμένα αναφέρεται: α΄) στον Αγώνα στη Χαλκιδικής (4 σελίδες) τονίζοντας για να καθορίσει τη μορφή του, ότι «η Χαλκιδική ήταν παρούσα σε όλα τα προσκλητήρια του Έθνους και προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες στην ένδοξη ιστορική περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα», αλλά «είναι αλήθεια ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, όταν ολόκληρη η Μακεδονία εμάχετο κατά των ξένων επιδρομέων, η Χαλκι-δική “δεν πειράχθηκε” καθόλου από τις επιθέσεις των κομιτατζήδων» λόγω της γεωγραφικής θέσης, «που της επέτρεπε να στέκεται κάπως παράμερα από τον κύριο χώρο εξέλιξης των γεγονότων», της αρραγούς συστάσεως του πληθυσμού, «μια και δεν υπήρχαν αμιγώς σλαβικές κοινότητες εντός της», της ιδιορρυθμίας του εδάφους της, με τα βουνά και τα αμέτρητα ακρογιάλια της, και του “επεκτατικού” χάρτη της Μεγάλης Βουλγαρίας, έτσι όπως τον καθόρισε η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, ο οποίος (χάρτης) δεν περιλάμβανε στα όριά του τη Χαλκιδική. Όμως, γράφει ο συγγραφέας, «οι γενναίοι και φιλοπάτριδες Χαλκιδικιώτες συμπατριώτες μας σ’ αυτήν την ιδιόμορφη αναμέτρηση, όπως και σε όλα τα εθνικά προσκλητήρια, δεν έμειναν αδρανείς. Πολλά παλληκάρια συμμετείχαν ενεργά στις κατά τόπους Επιτροπές Αγώνα, δημιούργησαν ένοπλα Σώματα ανταρτών και ρίχθηκαν με όλη τη δύναμη της ψυχής τους στις μάχες, αντιμετωπίζοντας τους Τούρκους τυράννους και τους Βούλγαρους κομιτατζήδες. Η συχνή επικοινωνία των οπλαρχηγών με τους κατοίκους της Χαλκιδικής, απαραίτητη για τον εφοδιασμό των Σωμάτων και για την ανταλλαγή πληροφοριών, έδινε την ευκαιρία στους τελευταίους να δείχνουν έμπρακτα την πίστη τους και τη στήριξή τους στις δράσεις του ένοπλου αγώνα. Τα χωριά της Χαλκιδικής λειτουργούσαν σαν μυστικές πύλες εισόδου αγωνιστών, που έρχονταν να συνεισφέρουν έμπρακτα στον αγώνα, αλλά και οπλισμού, ο οποίος από τα νησιά του Αιγαίου κατέφθανε στη Συκιά, στην Κασσάνδρα, στην Ολυμπιάδα, στην Ιερισσό, στον Άγιο Νικόλαο και στη συνέχεια προωθούνταν, κυρίως, στην Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία». Στο κεφάλαιο αυτό ο συγγραφέας δεν παραθέτει τα ονόματα των άοπλων Μακεδονομάχων (που πρόσφεραν υπηρεσίες με άλλους τρόπους στον Αγώνα) γιατί «η παρούσα μελέτη θα εκτεινόταν πολύ». Εξ άλλου, όπως ο ίδιος σημειώνει, υπάρχουν μελέτες, οι οποίες δημοσιεύουν Πίνακες και Καταλόγους. Όμως υπάρχουν και άγνωστες μέχρι τώρα πηγές, οι οποίες πρέπει να έρθουν στο φως της δημοσιότητας. Είναι τα αρχεία και οι προφορικές μαρτυρίες. Γράφει σχετικά: «Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα αρχεία που βρίσκονται στα χέρια απλών ανθρώπων, οι οποίοι, ανυποψίαστοι, δεν γνωρίζουν την ανεκτίμητη αξία τους καθώς και την σημασία του Αγώνα. Το γεγονός ότι η ιστορική έρευνα μέσα από αρχεία και προφορικές μαρτυρίες συνεχώς αναδεικνύει Μακεδονομάχους, άγνωστους μέχρι τώρα, αποδεικνύει την ανάγκη μιας εκτεταμένης τοπικής έρευνας, η οποία, πέρα από τις γραπτές πληροφορίες, θα αξιοποιήσει προφορικές μαρτυρίες, όπως διασώζονται στη λαϊκή μνήμη για τους Μακεδονομάχους κάθε τόπου. Δεν αντιλέγει κανείς, ότι πρόκειται για επίπονη εργασία, που απαιτεί πολύ χρόνο, κυρίως όσον αφορά στη συλλογή υλικού, που ανά πάσα στιγμή κινδυνεύει να χαθεί». Και καταλήγει: «Η δική μας προσπάθεια – πέραν των άλλων – σκοπό έχει να έλθουν στο φώς όσο το δυνατό περισσότερες πηγές (ανέκδοτα έγγραφα, προφορικές μαρτυρίες κ.λπ.), που σχετίζονται με την δράση των Μακεδονομάχων, ώστε οι νεώτεροι ιστορικοί ερευνητές του τόπου μας να συνεχίσουν την προσπάθεια ανάδειξης και άλλων αγωνιστών της Χαλκιδικής. Γιατί πρέπει να τονισθεί, ότι ο κύκλος των Μακεδονομάχων δεν κλείνει μόνο με τη δημοσίευση των ονομάτων. Χρειάζεται η δράση τους να στηριχθεί με την προσκόμιση οποιωνδήποτε έγκυρων στοιχείων, αλλά και να συσχετιστεί με τα πρόσωπα, με τα οποία συνεργάστηκαν στην περίοδο του Μακεδονικού Αγ ώνα», β΄) στον Μητροπολίτη Κασσανδρείας Ειρηναίο (4 σελίδες), που από τον Σεπτέμβριο του 1907 ήταν ο καθοδηγητής και πνευματικός ηγέτης του Χαλκιδικιώτικου λαού στις προσπάθειές του να απομακρύνει τον βουλγαρικό κίνδυνο, γ΄) στα ένοπλα Σώματα της Χαλκιδικής (12 σελίδες), δ΄) στον Μακεδονομάχο οπλαρχηγό από τη Βαρβάρα Αθαν. Μινόπουλο (6 σελίδες), ε΄) στους πίνακες Μακεδονομάχων (16 σελίδες), στ΄) στην παρουσία της Ιερισσού στον Μακεδονικό Αγώνα (22 σελίδες), η οποία καταγράφεται σε βιβλία ιστορικών – ιστοριογράφων και ιστοριοδιφών (Α. Ανεστοπούλου, Χρ. Νεράντζη, Κ. Παπανικολάου, Αστ. Θηλυκού, Ερ. Ζέλλιου – Μαστροκώστα, Δ. Κύρου, Αστ. Καραμπατάκη, Ιω. Αποστολίδη, Ιω. Μαρίνου, Αν. Τσουκαλά – Κουφού) και αρθρογράφων σε περιοδικά και εφημερίδες, και ζ΄) στη συμβολή του Αγίου Όρους (σε 16 σελίδες).Τέλος, (στο τρίτο μέρος) και σε 215 σελίδες καταγράφεται η ζωή και η δράση του Καπετάν Γιώργη Γιαγλή διαιρεμένη στα παρακάτω 13 κεφάλαια: 1. Τα παιδικά χρόνια – Η δράση του (25 σελίδες), 2. Τιμητικές διακρίσεις – Ο χαρακτήρας του (7 σελίδες), 3. Μαρτυρίες για τον Γιαγλή μέσα από ενθυμήσεις και έγγραφα (26 σελίδες), 4. Η αφήγησητων γεγονότων της Νιγρίτας (18 σελίδες), 5. Ο οπλαρχηγός Χριστόδουλος Τσόχας (16 σελίδες), 6. Ο Γραμματέας Νικόλαος Σέρπης (12 σελίδες), 7. Ο Κεντρικός Μακεδονικός Σύλλογος. Θεοχάρης Γερογιάννης, Μαυρουδής Γερογιάννης, Χριστόδουλος Γερογιάννης (32 σελίδες), 8. Τα αρχοντικά των Γερογιάννηδων και ο Καπετάν Γιαγλής (12 σελίδες), 9. Το τέλος του Κεντρικού Μακεδονικού Συλλόγου (2 σελίδες), 10. Ο Γιαγλής σε τραγούδια (13 σελίδες), 11. Παρερμηνείες για τη δράση του (14 σελίδες), 12. Τα τελευταία χρόνια στο Άγιον Όρος (15 σελίδες) και 13. Η γενέτειρα Ιερισσός τιμά τον Γιαγλή (23 σελίδες). Οι υπόλοιπες σελίδες του βιβλίου (384-399) είναι αφιερωμένες στις ευχαριστίες του συγγραφέα, στη Βιβλιογραφία και στον Πίνακα Περιεχομένων. Ο συγγραφέας ευχαριστεί όσους τον βοήθησαν στη συγγραφή τού βιβλίου και ιδιαίτερα ευχαριστεί τους αφηγητές γεγονότων, τους κατόχους ιδιωτικών συλλογών και όσους έθεσαν στη διάθεσή του ανέκδοτα έγγραφα και φωτογραφίες, με τα οποία εμπλούτισε το βιβλίο, και πέραν αυτών ευχαριστεί τις Ιερές Μονές και τα Ιδρύματα (Αρχεία, Βιβλιοθήκες), απ’ όπου άντλησε πληροφορίες, που στήριξαν τη συγγραφή της μελέτης, καθώς και το προσωπικό τους, που πάντοτε πρόθυμα τον εξυπηρέτησαν. (Υπάρχουν Κατάλογοι 14 Αρχείων – Βιβλιοθηκών, 17 Αφηγητών και 24 Φορέων – Προσώπων, που πρόσφεραν ανέκδοτα έγγραφα και φωτογραφίες).Η Βιβλιογραφία χωρίζεται σε Βασική (με 4 λήμματα ξενόγλωσσα και 24 ελληνόγλωσσα) και σε Κύρια (με 132 λήμματα και 11 περιοδικές εκδόσεις).
Το βιβλίο κοσμείται και εμπλουτίζεται μεπληθώρα φωτογραφιών προσώπων, εγγράφων, χαρτών και άλλων πραγμάτων (συνολικά 320). Το βιβλίο του κ. Βασ. Πάππα σχεδιάσθηκε, τυπώθηκε και βιβλιοδετήθηκε για λογαριασμό του τον Απρίλιο του 2011 στο τυπογραφείο «ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ Α.Ε.» στη Θεσσαλονίκη σε 1.000 αντίτυπα.Κλείνοντας τη Βιβλιοπαρουσίαση θα μεταφέρω απλά το κείμενο του συγγραφέα, το οποίο κοσμεί το οπισθόφυλλο:« Της ιστορίας η επιταγή με ώθησε να στρέψω το βλέμμα μου στο οδοιπορικό του Μακεδονικού Αγώνα, όπως τον βίωσε ο μεγάλος Ιερισσιώτης αγωνιστής, ο απελευθερωτής της Νιγρίτας, ο θρυλικός Καπετάν Γιώργης Γιαγλής, και μαζί μ’ αυτόν όλοι οι σεβαστοί Μακεδονομάχοι που έδωσαν ψυχή και σώμα, για να ζούμε σήμερα σε μια Μακεδονία ελεύθερη, ελληνική.Μετά από πολλά χρόνια συλλογής υλικού για τον Καπετάν Γιαγλή και το ένοπλο Σώμα του, ήρθε η στιγμή να σκιαγραφήσω την ηρωική μορφή του με κάθε λεπτομέρεια, με στοιχεία που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Παράλληλα, θέλησα να τονίσω τις αξίες που κυριάρχησαν σ’ αυτόν τον Αγώνα, τον άνισο, το σκληρό. Τον αγώνα που κόσμησε την ελληνική ιστορία της Μακεδονίας, την οποία προσπάθησαν να αλλοιώσουν ιστορικά οι ποικιλώνυμοι επίβουλοί της. Ωστόσο, ο Μακεδονικός Ελληνισμός δοκιμασμένος βάναυσα στη διαδοχή των αιώνων από απάνθρωπες επιβουλές και ιστορικά “ασελγείς” βλέψεις, άντεξε και κατάφερε να σταθεί αμιγώς ελληνικός και ακέραιος. Ακόμη, με έγγραφα, φωτογραφικό υλικό και μαρτυρίες, που αφορούν τη δράση του Γιαγλή και των συνεργατών του, θέλησα να ψηλαφίσω τα γεγονότα πριν την κύρια φάση του Αγώνα (1904-1908), η οποία ανέδειξε αξιολογότατους μαχητές, πραγματικούς ήρωες, με κορυφαίο τον Παύλο Μελά.
Διαβάζοντας κανείς τις σελίδες αυτού του βιβλίου, θα νιώσει πως ανάμεσά μας υπάρχει μια γέφυρα, που όλοι πρέπει να διαβούμε: είναι οι κοινοί μας στόχοι, οι επιδιώξεις μας και κυρίως η ενότητα στα εθνικά μας δίκαια. Είναι θα ‘λεγα, η οφειλή μας στην ιστορία αυτού του τόπου και στις γενιές που έρχονται».
Η παρουσίαση του βιβλίου του Βασιλείου Ν. Πάππα, Προέδρου της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Χαλκιδικής (ΙΛΕΧ), πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία τη Δευτέρα 20 Ιουνίου 2011 στην αίθουσα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη. Το έργο παρουσίασαν οι: Αθανάσιος Καραθανάσης, Καθηγητής Πανεπιστημίου, Στέλιος Παπαθεμελής, τ. Υπουργός, και ο Γέροντας Μάξιμος Ιβηρίτης (Νικολόπουλος), ενώ την εκδήλωση προλόγισε και συντόνισε ο Νικόλαος Μέρτζος, Πρόεδρος της Εταιρείας Μακε-δονικών Σπουδών (ΕΜΣ).

529 - Ο αρσανάς της Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου


.........Το συγκρότημα του αρσανά της Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου βρίσκεται πολύ κοντά στο επίνειο της Δάφνης.


.........Ο ρώσος περιηγητής Barsky το 1744 τον σχεδίασε ιδιαίτερα παραστατικά.


.........Αποτελείται από τον παραδοσιακό ισόγειο χώρο ανέλκυσης σκαφών και στο όροφο υπάρχουν κελλιά διαμονής μοναχών-ψαράδων.


.........Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες, του 1942, ανήκουν στο Γερμανικό κέντρο τεκμηρίωσης για την ιστορία της τέχνης και τις βρήκα στη διεύθυνση:
http://www.bildindex.de/dokumente/html

Οι έγχρωμες είναι του keliotis (Σεπτέμβριος 2010)